Klasa 5

        • Historia

        • Wymagania na poszczególne oceny dla klasy V – 1 h

          Temat
          lekcji

          Zagadnienia

          Wymagania na poszczególne oceny

          Ocena

          dopuszczająca

          Ocena

          dostateczna

          Ocena
          dobra

          Ocena
          bardzo dobra

          Ocena
          celująca

          Początek nowej epoki – średniowiecza

          • upadek imperium rzymskiego

          • życie ludzi na początku średniowiecza

          • wzrost znaczenia Kościoła

          • powstanie nowych państw w Europie

          Uczeń:

          • zna i zaznacza na taśmie chronologicznej datę upadku imperium rzymskiego – 476 r.;

          • wskazuje upadek imperium rzymskiego jako początek nowej epoki – średniowiecza.

          Uczeń:

          • wyjaśnia przyczyny podziału imperium rzymskiego na części wschodnią i zachodnią;

          • przedstawia przyczyny upadku starożytnego Rzymu;

          • wyjaśnia pojęcie „barbarzyńcy”;

          • posługując się mapą, wskazuje
          i nazywa państwa barbarzyńskie powstałe na gruzach imperium rzymskiego;

          • zna wpływ łaciny na powstanie języków romańskich.

          Uczeń:

          • wyjaśnia, jak doszło do powstania państw barbarzyńskich na gruzach imperium rzymskiego;

          • opowiada o położeniu
          ludności po upadku
          imperium rzymskiego;

          • wyjaśnia pojęcie „języki romańskie”
          i podaje ich przykłady.

          Uczeń:

          • charakteryzuje zmiany, jakie zaszły w życiu ludzi na początku średniowiecza;

          • wyjaśnia przyczyny rozszerzenia się chrześcijaństwa
          w Europie;

          • przedstawia rolę duchownych w państwach barbarzyńskich.

          Uczeń:

          • zbiera informacje na temat plemienia Wandalów
          i wyjaśnia współczesne rozumienie pojęcia „wandal”.

          Nasi przodkowie –Słowianie

          • Słowianie, ich siedziby i zajęcia

          • wierzenia Słowian

          • obyczaje Słowian

          • system plemienny

          Uczeń:

          • zaznacza VI w. – czas pojawienia się Słowian
          w Europie – na taśmie chronologicznej;

          • wymienia zajęcia Słowian;

          • wymienia przykłady obrzędów słowiańskich, które przetrwały do dziś.

          Uczeń:

          • wyjaśnia pojęcie „plemię”;

          • nazywa i wskazuje na mapie siedziby Słowian (tereny Europy Środkowo-Wschodniej);

          • przedstawia wierzenia Słowian;

          • podaje przykłady miejsc,
          w których Słowianie czcili bogów.

          Uczeń:

          • wymienia grupy etniczne Słowian
          i podaje przykłady współczesnych narodów do nich zaliczanych;

          • wymienia więzi łączące członków jednego plemienia.

          Uczeń:

          • wyjaśnia pojęcie „wiec”;

          • wymienia najważniejszych bogów słowiańskich i ich dziedziny opiekuńcze;

          • wyjaśnia zasady funkcjonowania ustroju plemiennego.

          Uczeń:

          • zbiera informacje
          i opowiada o dożynkach – obrzędzie słowiańskim, który przetrwał do dziś.

           

          Mieszko twórcą państwa

          • zjednoczenie plemion przez Polan

          • Mieszko I władcą nowego państwa

          • przyczyny chrztu Polski w 966 r.

          • skutki i znaczenie chrztu Polski

          Uczeń:

          • zaznacza i zapisuje
          na taśmie chronologicznej datę chrztu Polski – 966 r.;

          • wskazuje wiek X jako czas panowania Mieszka I i zaznacza go na taśmie chronologicznej;

          • wskazuje Mieszka I
          jako pierwszego historycznego władcę Polski.

          Uczeń:

          • wyjaśnia pojęcie „dynastia”;

          • wskazuje ród Piastów jako pierwszą polską dynastię panującą;

          • wskazuje na mapie państwo Mieszka I, Gniezno i Poznań;

          • na podstawie mapy wymienia plemiona zamieszkujące ziemie polskie w X w.;

          • wskazuje na mapie tereny zamieszkałe przez plemię Polan;

          • na podstawie mapy wymienia sąsiadów Polski za panowania Mieszka I.

          Uczeń:

          • wyjaśnia pojęcie „misja chrystianizacyjna”;

          • wyjaśnia pochodzenie nazw „Polanie”
          i „Polska”.

          Uczeń:

          • wskazuje przyczyny przyjęcia chrztu przez Mieszka I;

          • wymienia korzyści płynące dla Polski z przyjęcia chrześcijaństwa.

          Uczeń:

          • wskazuje znaczenie przyjęcia chrześcijaństwa dla rozwoju państwa polskiego.

          Bolesław Chrobry – pierwszy król Polski

          • Bolesław Chrobry następcą Mieszka I

          • cel i skutki misji
          św. Wojciecha

          • przyczyny i znaczenie zjazdu gnieźnieńskiego

          • Bolesław Chrobry
          i Otton III – bohaterowie zjazdu gnieźnieńskiego

          • koronacja Bolesława Chrobrego w 1025 r.

          Uczeń:

          • wyjaśnia znaczenie przydomka „Chrobry”;

          • zaznacza i zapisuje na taśmie chronologicznej datę zjazdu gnieźnieńskiego – 1000 r.;

          • wskazuje bohaterów zjazdu gnieźnieńskiego – Bolesława Chrobrego
          i Ottona III.

          Uczeń:

          • przedstawia krótko postać św. Wojciecha;

          • opowiada historię zjazdu gnieźnieńskiego;

          • wskazuje na mapie zasięg terytorialny państwa Bolesława Chrobrego.

          Uczeń:

          • zaznacza i zapisuje na taśmie chronologicznej daty misji św. Wojciecha (997 r.)
          i koronacji Bolesława Chrobrego (1025 r.);

          • przedstawia cel misji
          św. Wojciecha;

          • opowiada o przebiegu misji św. Wojciecha;

          • wyjaśnia znaczenie koronacji Bolesława Chrobrego dla państwa polskiego;

          • wskazuje na mapie
          i nazywa tereny przyłączone do Polski przez Bolesława Chrobrego oraz miejscowość, w której powstało pierwsze
          w Polsce arcybiskupstwo.

          Uczeń:

          • wyjaśnia przyczyny zjazdu gnieźnieńskiego;

          • omawia decyzje
          ogłoszone na zjeździe gnieźnieńskim
          i ich znaczenie;

          • wyjaśnia znaczenie utworzenia w Polsce arcybiskupstwa.

          Uczeń:

          • ocenia panowanie Bolesława Chrobrego.

           

           

           

          Temat
          lekcji

          Zagadnienia

          Wymagania na poszczególne oceny

          Ocena

          dopuszczająca

          Ocena

          dostateczna

          Ocena
          dobra

          Ocena
          bardzo dobra

          Ocena
          celująca

          Trud rządzenia

          • władca – jego prawa
          i obowiązki

          • urzędnicy i ich zadania

          • drużyna książęca i jej rola

          • dwór książęcy (królewski)

          • Gniezno pierwszą stolicą Polski

          Uczeń:

          • wskazuje Mieszka I
          i Bolesława Chrobrego jako pierwszych władców Polski;

          • zna tytuły pierwszych władców Polski – książę
          i król;

          • wskazuje Gniezno jako pierwszą stolicę Polski.

          Uczeń:

          • wyjaśnia pojęcie „drużyna książęca”;

          • wyjaśnia zadania i znaczenie drużyny książęcej.

          Uczeń:

          • wymienia najważniejszych urzędników
          książęcych (królewskich);

          • wskazuje zadania rady monarszej.

          Uczeń:

          • wymienia prawa
          i obowiązki władcy
          w X–XII w.;

          • omawia zadania najważniejszych urzędników książęcych (królewskich);

          • opowiada krótko o życiu
          dworu książęcego (królewskiego) w X–XII w.

          Uczeń:

          • przedstawia
          i omawia uzbrojenie wojów konnych
          i pieszych z początków średniowiecza.

          Życie w Polsce pierwszych Piastów

          • społeczeństwo polskie za pierwszych Piastów

          • miejsca powstawania grodów

          • wygląd, funkcja
          i znaczenie grodów

          • zajęcia mieszkańców grodu

          • funkcja podgrodzi
          i zajęcia ich mieszkańców

          Uczeń:

          • wyjaśnia pojęcia: „gród”, „podgrodzie”;

          • wskazuje miejsca,
          w których powstawały grody.

          Uczeń:

          • wyjaśnia pojęcie „danina”;

          • wymienia grupy społeczne żyjące w Polsce X–XII w.;

          • wskazuje na ilustracji elementy obronne grodu.

          Uczeń:

          • przedstawia zajęcia grup społecznych Polski
          X–XII w.;

          • przedstawia zadania niektórych osad
          służebnych;

          • wymienia mieszkańców grodu i podgrodzi;

          • wskazuje zadania
          (zajęcia) mieszkańców podgrodzi.

          Uczeń:

          • wyjaśnia pojęcie
          „osady służebne”;

          • przedstawia funkcje grodu;

          • przedstawia
          i charakteryzuje obowiązki poddanych wobec monarchy.

          Uczeń:

          • wymienia znane grody powstałe na terenie regionu.

          Wśród zakonników

          • powstawanie zgromadzeń zakonnych

          • życie w klasztorze

          • wygląd i zajęcia zakonników

          • św. Franciszek z Asyżu

          Uczeń:

          • wyjaśnia pojęcie „klasztor”;

          • charakteryzuje krótko św. Franciszka z Asyżu.

          Uczeń:

          • wyjaśnia pojęcia: „zakon”, „reguła zakonna”;

          • opisuje wygląd zakonników;

          • opowiada o życiu zakonnym używając pojęć: „modlitwa”, „praca”, „ubóstwo”.

          Uczeń:

          • wyjaśnia pojęcia:
          „tonsura”, „habit”;

          • przedstawia zajęcia zakonników.

          Uczeń:

          • wyjaśnia pojęcie
          „benedyktyńska praca”;

          • opowiada
          o przygotowaniach
          do ślubów zakonnych;

          • wymienia przyrzeczenia ślubów zakonnych.

          Uczeń:

          • we wskazanej przez nauczyciela formie przedstawia
          św. Franciszka z Asyżu
          i nauki, jakie głosił.

           

          Kazimierz Wielki dobrym gospodarzem

          • Kraków siedzibą królewską

          • polityka wewnętrzna Kazimierza Wielkiego

          • założenie Akademii Krakowskiej

          • uczta u Wierzynka

          Uczeń:

          • wskazuje na mapie Kraków i państwo Kazimierza Wielkiego;

          • zaznacza na taśmie chronologicznej datę 1364 r.

          Uczeń:

          • umiejscawia w czasie panowanie Kazimierza Wielkiego
          i zaznacza je na taśmie
          chronologicznej;

          • wskazuje na mapie państwo Kazimierza Wielkiego i wymienia państwa z nim
          sąsiadujące;

          • opowiada o panowaniu Kazimierza Wielkiego, wymieniając powstanie Akademii Krakowskiej i ucztę u Wierzynka.

          Uczeń:

          • wymienia przykłady działań Kazimierza Wielkiego prowadzące do wzmocnienia państwa polskiego (odpowiedź powinna uwzględniać następujące zagadnienia: pokojowa polityka zagraniczna, rozwój handlu i rzemiosła, kolonizacja, budownictwo obronne, Akademia Krakowska, uczta u Wierzynka).

          Uczeń:

          • próbuje ocenić panowanie króla Kazimierza Wielkiego;

          • opowiada o uczcie
          u Wierzynka;

          • na podstawie ilustracji identyfikuje uczestników uczty u Wierzynka.

          Uczeń:

          • w oparciu o przykłady wyjaśnia powiedzenie: „Zastał Polskę drewnianą,
          a zostawił murowaną”;

          • wymienia zabytki regionu powstałe w czasach Kazimierza Wielkiego.

          Na zamku rycerskim

          • zamki obronne, ich funkcja i lokalizacja

          • wygląd zamku – elementy obronne
          i mieszkalne

          • mieszkańcy zamku, ich zajęcia i rozrywki

          • kodeks rycerski

          • rycerze i ich powinności

          • Zawisza Czarny wzorem średniowiecznego rycerza

           

          Uczeń:

          • w oparciu o ilustrację opowiada o życiu mieszkańców zamku
          w średniowieczu;

          • wskazuje elementy obronne zamku
          i wyjaśnia ich funkcje
          w czasie obrony.

           

          Uczeń:

          • opisuje wygląd średniowiecznego zamku;

          • wymienia miejsca lokalizacji zamków;

          • wymienia mieszkańców
          zamku średniowiecznego;

          • w oparciu o ilustrację opisuje strój rycerza;

          • wymienia Zawiszę Czarnego jako wzór średniowiecznego rycerza.

           

          Uczeń:

          • wymienia elementy obronne zamku: fosa, most zwodzony, brama, mury obronne, wieże;

          • wymienia cechy średniowiecznego rycerza;

          • definiuje pojęcia: „kodeks rycerski”, „herb”;

          • wyjaśnia funkcję średniowiecznych zamków;

          • opisuje warunki życia mieszkańców zamku;

          • przedstawia wzór rycerskiej postawy na przykładzie Zawiszy Czarnego.

          Uczeń:

          • wymienia zamki obronne regionu lub te, które widział lub zna;

          • wyjaśnia zależność usytuowania zamków od ich funkcji obronnej;

          • wymienia te cechy średniowiecznego rycerza, które mają charakter ponadczasowy.

           

          Uczeń:

          • wyjaśnia potrzebę naśladowania postaw rycerskich;

          • wskazuje potrzebę ochrony zamków, jako pomników przeszłości.

           

           

           

           

          Temat
          lekcji

          Zagadnienia

          Wymagania na poszczególne oceny

          Ocena

          dopuszczająca

          Ocena

          dostateczna

          Ocena
          dobra

          Ocena
          bardzo dobra

          Ocena
          celująca

          W średniowiecznym mieście

          • powstawanie miast
          w średniowieczu

          • elementy obronne miast średniowiecznych

          • wygląd i zabudowa średniowiecznego rynku

          • miasta średniowieczne
          a współczesne

          Uczeń:

          • na planie miasta wskazuje elementy obronne i rynek, odczytuje nazwy znajdujących się na rynku budowli;

          • wymienia budynki znajdujące się przy rynku średniowiecznego miasta i omawia ich funkcje.

          Uczeń:

          • opowiada o powstawaniu miast w średniowieczu
          i możliwościach ich lokowania;

          • wymienia elementy obronne miasta, zapewniające bezpieczeństwo jego mieszkańcom;

          • wyszukuje na planie miasta nazwy ulic, świadczące
          o specjalnościach rzemieślniczych;

          • opisuje wygląd średniowiecznego miasta, używając pojęć: „rynek”, „mury miejskie”, „brama miejska”.

          Uczeń:

          • wskazuje na ilustracji elementy obronne miejskiej zabudowy
          i omawia ich funkcje.

          Uczeń:

          • definiuje pojęcia: „samorząd miejski”, „burmistrz”, „rajcy”, „rada miejska”; „ławnicy”;

          • omawia miejsca
          i sposoby lokowania średniowiecznego miasta, uwzględniając jego elementy obronne.

          Uczeń:

          • porównuje wygląd miasta w średniowieczu i miasta współczesnego;

          • wymienia nazwy polskich miast powstałych
          w średniowieczu.

          Mieszkańcy średniowiecznego miasta

          • mieszkańcy średniowiecznych miast i ich zajęcia

          • cechy i ich zadania

          • warunki życia mieszkańców średniowiecznego miasta

          • czas wolny mieszkańców średniowiecznego miasta

          Uczeń:

          • wymienia mieszkańców średniowiecznego miasta;

          • na podstawie ilustracji opisuje wygląd warsztatu rzemieślniczego.

          Uczeń:

          • definiuje pojęcie „cech”;

          • opowiada o zajęciach kupców
          i rzemieślników;

          • wymienia nazwy specjalności średniowiecznych rzemieślników.

          Uczeń:

          • opowiada o sposobach spędzania czasu wolnego
          przez mieszkańców średniowiecznych miast;

          • na podstawie ilustracji opowiada o pracy średniowiecznych rzemieślników.

          Uczeń:

          • definiuje pojęcia: „mistrz cechowy”, „czeladnik”;

          • ukazuje zróżnicowanie społeczne średniowiecz-
          nego miasta;

          • omawia warunki życia
          i zajęcia jego mieszkańców;

          • opowiada, jak wyglądała nauka zawodu
          w średniowieczu:
          od ucznia do mistrza cechowego.

          Uczeń:

          • wyjaśnia przyczyny zanikania współcześnie wielu specjalności rzemieślniczych.

           

          Wieś w średniowieczu

          • wygląd średniowiecznej wsi

          • zajęcia mieszkańców wsi

          • obowiązki chłopów wobec właściciela ziemi

          • życie codzienne mieszkańców wsi

          Uczeń:

          • na podstawie ilustracji opisuje wygląd średniowiecznej wsi;

          • opowiada o codziennej pracy mieszkańców wsi.

          Uczeń:

          • w oparciu o materiał ilustracyjny nazywa czynności wykonywane przez chłopów podczas prac polowych.

          Uczeń:

          • wymienia przykłady uprawianych roślin
          i hodowanych zwierząt;

          • podaje przykłady obowiązków chłopów wobec właścicieli wsi;

          • opowiada o rozrywkach mieszkańców wsi.

          Uczeń:

          • omawia wygląd średniowiecznej wsi;

          • wskazuje na ilustracji kościół, karczmę, młyn
          i wyjaśnia ich rolę
          w funkcjonowaniu wsi;

          • opisuje warunki życia mieszkańców wsi;

          • wymienia powinności chłopów wobec właścicieli wsi.

          Uczeń:

          • porównuje życie chłopa
          z życiem rycerza
          i mieszczanina;

          • wymienia narzędzia używane podczas prac polowych i porównuje pracę chłopów
          z pracą rolników współcześnie (zauważa znaczenie postępu cywilizacyjnego).

          Trudne sąsiedztwo

          • Krzyżacy na ziemiach polskich

          • utworzenie państwa krzyżackiego i jego organizacja

          • polityka Krzyżaków wobec sąsiadów

          • zagarnięcie Pomorza Gdańskiego

          Uczeń:

          • opisuje wygląd rycerzy krzyżackich.

          Uczeń:

          • przedstawia przyczyny sprowadzenia Krzyżaków do Polski;

          • wskazuje na mapie
          Mazowsze, ziemię chełmińską Pomorze Gdańskie, państwo zakonne, Gdańsk, Malbork;

          • zaznacza i zapisuje na taśmie chronologicznej rok 1226.

          Uczeń:

          • opowiada o okolicznoś-
          ciach utworzenia państwa zakonnego;

          • przedstawia politykę Krzyżaków wobec Polski;

          • zaznacza i zapisuje na taśmie chronologicznej datę utraty przez Polskę Pomorza Gdańskiego – 1308 r.

          Uczeń:

          • przedstawia politykę prowadzoną przez Krzyżaków na podbitych terenach;

          • wyjaśnia okoliczności zagarnięcia Pomorza Gdańskiego przez
          Krzyżaków;

          • wyjaśnia znaczenie Pomorza dla państwa polskiego.

          Uczeń:

          • przedstawia samodzielnie zebrane wiadomości na temat organizacji zakonu krzyżackiego.

          Jadwiga Andegaweńska –

          król Polski

          • Jadwiga Andegaweńska królem Polski

          • dwór Jadwigi i jej zasługi dla rozwoju kultury polskiej

          • testament królowej Jadwigi

          • kult św. Jadwigi

          Uczeń:

          • zaznacza na taśmie chronologicznej wiek XIV – czasy, w których
          żyła Jadwiga Andegaweńska;

          • charakteryzuje królową Jadwigę.

          Uczeń:

          • wymienia zasługi królowej Jadwigi dla kultury polskiej.

          Uczeń:

          • przedstawia okoliczności wstąpienia na tron Jadwigi Andegaweńskiej;

          • opowiada o życiu dworu królowej Jadwigi.

          Uczeń:

          • nazywa, na podstawie schematu, związki pokrewieństwa między Jadwigą a ostatnimi Piastami;

          • wyjaśnia, dlaczego Jadwiga Andegaweńska została uznana za świętą.

          Uczeń:

          • tworzy album „Dzieło królowej Jadwigi”,
          poświęcony królowej Jadwidze i jej działalności.

          Jadwiga i Jagiełło – unia polsko-litewska

          • przyczyny unii polsko-
          -litewskiej w Krewie

          • Władysław Jagiełło królem Polski

          • bitwa pod Grunwaldem w 1410 r.

          Uczeń:

          • zaznacza i zapisuje na taśmie chronologicznej daty unii w Krewie i bitwy pod Grunwaldem;

          • wskazuje na mapie Królestwo Polskie, Wielkie Księstwo Litewskie, państwo zakonu krzyżackiego, Krewo, Grunwald.

          Uczeń:

          • wyjaśnia przyczyny unii polsko-litewskiej;

          • opowiada o przyczynach
          i skutkach bitwy pod Grunwaldem.

          Uczeń:

          • wyjaśnia pojęcie „unia personalna”;

          • opowiada o przebiegu bitwy pod Grunwaldem.

          Uczeń:

          • opowiada o okolicznościach wstąpienia na tron Władysława Jagiełły;

          • przedstawia zobowiązania Władysława Jagiełły podjęte w Krewie.

          Uczeń:

          • zbiera i przedstawia informacje o słynnych rycerzach, którzy brali udział w bitwie pod Grunwaldem.

           

          Temat
          lekcji

          Zagadnienia

          Wymagania na poszczególne oceny

          Ocena

          dopuszczająca

          Ocena

          dostateczna

          Ocena
          dobra

          Ocena
          bardzo dobra

          Ocena
          celująca

          Wisłą do Gdańska

          • odzyskanie Pomorza Gdańskiego

          • wzrost znaczenia Wisły jako szlaku komunikacyjnego

          • spław rzeczny

          • rozkwit Gdańska i innych miast położonych na szlaku wiślanym

          Uczeń:

          • wskazuje na mapie Wisłę, Gdańsk i miasta położone na szlaku wiślanym;

          • wymienia towary, którymi handlowano w Polsce w XV
          i XVI wieku.

          Uczeń:

          • wyjaśnia pojęcia: „spichlerz”, „spław rzeczny”;

          • wskazuje znaczenie Wisły jako szlaku komunikacyjnego.

          Uczeń:

          • wyjaśnia przyczyny ożywienia gospodarki polskiej po odzyskaniu Pomorza Gdańskiego;

          • opowiada o funkcjonowa-
          niu spławu rzecznego;

          • wyjaśnia pojęcia: „szkuta”, „flisak”, „żuraw”, i posługuje się nimi.

          Uczeń:

          • przedstawia okoliczności odzyskania Pomorza Gdańskiego;

          • przedstawia postanowienia pokoju w Toruniu 1466 r.

          Uczeń:

          • zbiera i przedstawia informacje o różnych jednostkach pływających, wykorzystywanych
          w spławie rzecznym
          w XVI wieku.

          Z Kolumbem ku nieznanym brzegom

          • średniowieczne wyobrażenia o Ziemi

          • przyczyny odkryć geograficznych

          • wielcy odkrywcy i ich wyprawy (Krzysztof Kolumb, Vasco da Gama, Ferdynand Magellan)

          • skutki wielkich odkryć geograficznych dla Europy i Ameryki

          Uczeń:

          • definiuje pojęcia: „karawela”, „Nowy Świat” (patrz rozdział „Dwa światy”), „Indianie”, „broń palna”;

          • wymienia odkrywców: Krzysztofa Kolumba, Ferdynanda Magellana, Vasco da Gamę;

          • umieszcza w czasie
          i w przestrzeni Krzysztofa Kolumba i jego pierwszą wyprawę.

          Uczeń:

          • opisuje odkrycie Krzysztofa Kolumba, używając pojęć: „karawela”, „Nowy Świat” (patrz rozdział „Dwa światy”), „Indianie”, „broń palna”.

          Uczeń:

          • wymienia następstwa wypraw odkrywczych dla Europy i Ameryki;

          • wymienia nazwy towarów przywożonych z Nowego Świata do Europy (patrz rozdział „Dwa światy”).

          Uczeń:

          • wymienia przyczyny wielkich odkryć geograficznych;

          • wymienia wynalazki
          z dziedziny żeglugi, które umożliwiły dalekie wyprawy.

          Uczeń:

          • wyjaśnia przyczyny poszukiwania przez Europejczyków drogi morskiej do Indii;

          • wskazuje na mapie kierunki podróży znanych odkrywców;

          • wskazuje związek między wynalazkami
          z dziedziny żeglugi a podejmowaniem dalekich wypraw;

          • przedstawia osiągnięcia cywilizacji prekolumbijskich (patrz rozdział „Dwa światy”).

          Narodziny nowej epoki

          • renesans – nowe spojrzenie na świat

          • ideał człowieka renesansu

          • wynalezienie druku
          i jego rola
          w upowszechnianiu kultury

          Uczeń:

          • definiuje pojęcie „humanizm”;

          • wymienia wybitnych przedstawicieli renesansu, m.in. Leonarda da Vinci, Michała Anioła;

          • zaznacza na taśmie chronologicznej epokę renesansu;

          • wskazuje Włochy jako kolebkę renesansu.

          Uczeń:

          • wymienia cechy człowieka renesansu;

          • przedstawia poglądy głoszone przez humanistów.

          Uczeń:

          • opowiada o zmianach, jakie zaszły w życiu codziennym ludzi renesansu.

          Uczeń:

          • definiuje pojęcie „renesans” („odrodzenie”);

          • charakteryzuje postawę człowieka renesansu;

          • wyjaśnia, na czym polegało znaczenie wynalezienia nowej metody druku.

          Uczeń:

          • przedstawia osiągnięcia wybitnych postaci epoki
          (Leonarda da Vinci,
          Michała Anioła, Jana Gutenberga);

          • opowiada o sposobie drukowania książek.

           

          Renesansowy
          Wawel Jagiellonów

          • potomkowie Władysława Jagiełły

          • drogi przenikania idei renesansu do Polski

          • Wawel renesansową siedzibą królów Polski

          • życie dworskie na Wawelu w okresie panowania ostatnich Jagiellonów

          • zasługi ostatnich Jagiellonów dla rozwoju kultury polskiej

          Uczeń:

          • identyfikuje czasy renesansu w Polsce z okresem panowania władców z rodu Jagiellonów;

          • opisuje życie dworskie na Wawelu w okresie panowania ostatnich Jagiellonów, używając pojęć: „dwór”, „komnata”, „arras”, „paź”.

          Uczeń:

          • na podstawie drzewa genealogicznego Jagiellonów wskazuje
          i wyjaśnia stopnie pokrewieństwa w rodzinie.

          Uczeń:

          • wyjaśnia pojęcia: „dwór”, „komnata”, „arras”, „paź”;

          • wskazuje renesansowy charakter siedziby królewskiej na Wawelu.

          Uczeń:

          • przedstawia drogi przenikania idei renesansowych do Polski;

          • wyjaśnia pochodzenie
          i znaczenie pojęcia „włoszczyzna”.

          Uczeń:

          • wymienia przykłady zmian wprowadzonych na dworze przez królową Bonę;

          • przedstawia zasługi ostatnich Jagiellonów dla rozwoju kultury
          w Polsce.

          W pracowni
          Mikołaja Kopernika

          • Mikołaj Kopernik – człowiek renesansu

          • odkrycie Kopernika – teoria heliocentryczna

          • znaczenie odkrycia Kopernika

          Uczeń:

          • opowiada o życiu Mikołaja Kopernika, używając pojęć: „uczony”, „astronom”, „odkrycie naukowe”;

          • opisuje i umieszcza w czasie odkrycie Mikołaja Kopernika.

          Uczeń:

          • definiuje pojęcie „astronom”;

          • wskazuje na mapie miejscowości związane
          z życiem i działalnością Mikołaja Kopernika: Toruń, Frombork, Kraków, Olsztyn.

          Uczeń:

          • wyjaśnia, co znaczy
          powiedzenie: „Wstrzymał Słońce, ruszył Ziemię”.

          Uczeń:

          • definiuje pojęcie „teoria heliocentryczna”;

          • przedstawia Mikołaja Kopernika jako polskiego uczonego czasów renesansu;

          • wyjaśnienia istotę teorii heliocentrycznej.

          Uczeń:

          • w oparciu o materiał ilustracyjny opisuje narzędzia badawcze, wykorzystywane
          w pracy uczonego;

          • przedstawia znaczenie teorii heliocentrycznej dla rozwoju nauki.

          Szlachta i król rządzą Rzecząpospolitą

          • szlachta i jej zajęcia

          • pozycja stanu szlacheckiego
          w państwie

          • sejm walny i sejmiki ziemskie

          Uczeń:

          • przedstawia zajęcia szlachty;

          • na podstawie ilustracji przedstawia skład sejmu walnego.

          Uczeń:

          • wyjaśnia pojęcia: „sejm walny”, „sejmiki ziemskie”, „pospolite ruszenie”, „przywilej”;

          • zna rycerskie pochodzenie stanu szlacheckiego;

          • charakteryzuje obowiązki szlachcica wobec państwa;

          • wymienia najważniejszych urzędników królewskich.

          Uczeń:

          • przedstawia zróżnicowanie w stanie szlacheckim;

          • opowiada o położeniu szlachty;

          • charakteryzuje zadania najważniejszych urzędników królewskich.

          Uczeń:

          • przedstawia najważniejsze przywileje szlacheckie;

          • wskazuje wpływ przywilejów na wyjątkową pozycję szlachty w Polsce
          XVI–XVII w.;

          • wymienia decyzje podejmowanie na sejmie walnym;

          • wyjaśnia rolę sejmików ziemskich
          w funkcjonowaniu parlamentaryzmu
          w XVI–XVII w.

          Uczeń:

          • porównuje parlamentaryzm Rzeczypospolitej
          XVI–XVII w.
          z parlamentaryzmem współczesnej Polski.

           

           

          Temat
          lekcji

          Zagadnienia

          Wymagania na poszczególne oceny

          Ocena

          dopuszczająca

          Ocena

          dostateczna

          Ocena
          dobra

          Ocena
          bardzo dobra

          Ocena
          celująca

          W majątku szlacheckim

          • folwark szlachecki

          • gospodarcza działalność szlachty

          • ustawy antychłopskie
          i antymieszczańskie

          • życie codzienne dworu szlacheckiego

          Uczeń:

          • wyjaśnia pojęcie „kmiecie”;

          • wymienia najważniejsze pomieszczenia dworu szlacheckiego;

          • wymienia najważniejsze rozrywki szlachty.

          Uczeń:

          • wyjaśnia pojęcia: „folwark”, „pańszczyzna”, „dwór”;

          • przedstawia gospodarczą działalność szlachty;

          • opowiada o edukacji dzieci szlacheckich.

          Uczeń:

          • wymienia najważniejsze zabudowania folwarku
          i wskazuje ich funkcje;

          • przedstawia funkcjonowanie folwarku szlacheckiego;

          • wyjaśnia przyczyny
          i sposoby powiększania majątków szlacheckich;

          • opisuje wygląd dworku szlacheckiego.

          Uczeń:

          • opowiada o wyglądzie folwarku szlacheckiego;

          • wyjaśnia przyczyny uchwalenia przez szlachtę ustaw antychłopskich i antymieszczańskich;

          • wymienia najważniejsze ustawy wymierzone przeciw chłopom i mieszczanom;

          • wyjaśnia wpływ ustaw antychłopskich i antymieszczańskich na położenie tych grup społecznych.

          Uczeń:

          • zbiera i przedstawia informacje
          o narzędziach rolniczych używanych w produkcji rolnej
          w XVI–XVII w.

          W Rzeczypospolitej Obojga Narodów

          • postanowienia unii lubelskiej

          • pierwsza wolna elekcja

          • skutki wolnych elekcji

          • Warszawa nową stolicą kraju

          Uczeń:

          • definiuje pojęcie „unia”;

          • wskazuje na mapie Rzeczpospolitą Obojga Narodów;

          • wymienia dwóch pierwszych królów elekcyjnych w Polsce;

          • wskazuje  na mapie państwa, z których pochodzili Henryk Walezy i Stefan Batory.

          Uczeń:

          • wyjaśnia przyczyny zawarcia unii realnej
          w Lublinie;

          • wskazuje na mapie Warszawę i wymienia króla Zygmunta III Wazę jako władcę, który uczynił ją stolicą kraju.

          Uczeń:

          • opisuje, w jaki sposób wybierano króla, używając pojęć: „koronacja” (patrz rozdział „W blasku królewskiej korony”), „elekcja”, „pole elekcyjne”.

          Uczeń:

          • zaznacza na taśmie chronologicznej daty: 1569 r. i 1573 r., oraz identyfikuje je
          z unią lubelską i pierwszą wolną elekcją;

          • omawia sytuację geopolityczną Rzeczypospolitej po zawarciu unii lubelskiej;

          • w oparciu o analizę mapy wyjaśnia powody przeniesienia stolicy
          z Krakowa do Warszawy.

          Uczeń:

          • przedstawia przyczyny wolnych elekcji
          i wyjaśnia zasady ich przeprowadzania;

          • opisuje skutki wolnych elekcji.

           

          W czasach potopu szwedzkiego
          w XVII wieku

          • najazd Szwedów na Polskę (1655–1660)

          • postawa społeczeństwa w czasie najazdu szwedzkiego

          • obrona Jasnej Góry

          • Stefan Czarniecki bohaterem czasów potopu szwedzkiego

          • skutki wojen ze Szwedami

          Uczeń:

          • w oparciu o analizę mapy wymienia przyczyny wojen polsko-szwedzkich.

          Uczeń:

          • sytuuje w czasie
          i omawia wydarzenia potopu szwedzkiego,
          uwzględniając obronę Częstochowy i postaci Stefana Czarnieckiego oraz ojca Augustyna Kordeckiego.

          Uczeń:

          • omawia przyczyny wojen ze Szwecją;

          • przedstawia najważniejsze wydarzenia potopu szwedzkiego.

          Uczeń:

          • przedstawia zasięg najazdu szwedzkiego w 1655 r.
          i postawy polskiej szlachty;

          • omawia skutki wojen ze Szwecją;

          • wyjaśnia, dlaczego najazd Szwedów nazwano „potopem”.

          Uczeń:

          • charakteryzuje postawy społeczeństwa polskiego wobec najeźdźcy, ze szczególnym naciskiem na postać Stefana Czarnieckiego jako symbolu patriotycznej postawy.

          Wyprawa wiedeńska Jana III Sobieskiego

          • Turcy zagrożeniem dla Polski i Europy

          • wojny Rzeczypospolitej z Turcją w XVII w.

          • odsiecz wiedeńska Jana III Sobieskiego

          • skutki wojen XVII w.

          Uczeń:

          • sytuuje w czasie wyprawę wiedeńską Jana III Sobieskiego i zaznacza rok 1683 na taśmie chronologicznej;

          • wskazuje na mapie Rzeczpospolitą, Turcję, Austrię, Wiedeń.

          Uczeń:

          • wyjaśnia pojęcia: „oblężenie”, „odsiecz”, „sułtan”, „husaria”;

          • wskazuje przyczyny zagrożenia tureckiego dla Polski i Europy;

          • opisuje wyprawę wiedeńską Jana III Sobieskiego.

          Uczeń:

          • wyjaśnia pojęcie
          „janczar”;

          • posługując się ilustracją, porównuje uzbrojenie janczara i husarza;

          • wskazuje na mapie Chocim i wyjaśnia znaczenie zwycięstwa chocimskiego dla Polski i hetmana Sobieskiego.

          Uczeń:

          • opowiada o wojnach Rzeczypospolitej z Turcją
          w XVII w.;

          • przedstawia skutki wojen XVII w. dla położenia Rzeczypospolitej.

          Uczeń:

          • zbiera i prezentuje informacje o innych bitwach (rozegranych podczas wojen z Turcją) i dowódcach wojsk polskich.