Szkoła Podstawowa nr 4 im. Marii Konopnickiej

Strona główna O szkole Album fotograficzny Informacje NASA - etap II Rekrutacja
 

Nawigacja


Klasy IV - VI

Historia

 

Wymagania na poszczególne oceny klasa IV – 1 h

 

Temat lekcji

 

Zagadnienia

 

Wymagania na poszczególne oceny

 

Ocena

dopuszczająca

Ocena

dostateczna

Ocena dobra

 

Ocena bardzo dobra

 

Ocena celująca

 

Kim jestem?

 

waga narodzin dziecka dla rodziny i społeczeństwa

odmienność i niepowtarzalność każdego człowieka

różnorodne potrzeby każdego człowieka i sposoby ich zaspakajania

prawa dziecka we współczesnym świecie

 

Uczeń:

określa datę i miejsce swoich urodzin;

wymienia swoje zainteresowania;

z pomocą nauczyciela wymienia dwa przykłady praw dziecka.

 

Uczeń:

wyjaśnia, dlaczego przyjście na świat dziecka jest ważnym wydarzeniem w życiu rodziny i społeczeństwa;

wymienia różne potrzeby człowieka;

wskazuje potrzeby, których zaspokojenie jest niezbędne do życia.

 

Uczeń:

podaje przykłady różnorodnych potrzeb człowieka oraz sposoby ich zaspakajania;

omawia wybrane prawa dziecka;

wymienia nazwę organizacji działających na rzecz dzieci.

 

Uczeń:

wyjaśnia,

w czym wyraża się odmienność

i niepowtarzalność każdego człowieka;

omawia wybrane prawa dziecka

i podaje, gdzie można się zwrócić, gdy są one łamane;

wyjaśnia, czym zajmuje się UNICEF.

Uczeń:

wyjaśnia, w czym wyraża się odmienność i niepowtarzalność każdego człowieka, podaje przykłady;

wyraża opinię na temat przestrzegania praw dziecka we współczesnym świecie i roli międzynarodowych organizacji, które pomagają w ich obronie

 wyszukuje na ten temat informacje z różnych źródeł.

Ja i moja rodzina

 

rodzina i ród oraz więzi ją łączące

prawa i obowiązki członków rodziny

genealogia nauką badającą związki pokrewieństwa

pamiątki i tradycja rodzinna

 

Uczeń:

wyjaśnia i poprawnie posługuje się pojęciem „rodzina”;

wymienia swych przodków do pradziadków włącznie;

samodzielnie podaje przykłady obowiązków dziecka w rodzinie;

wymienia przykłady pamiątek rodzinnych.

 

Uczeń:

wyjaśnia i poprawnie posługuje się pojęciem „ród”;

nazywa na przykładzie swojej rodziny stopnie pokrewieństwa;

z pomocą nauczyciela wymienia przykłady więzi łączących członków rodziny.

 

 

Uczeń:

wymienia przykłady praw i obowiązków przysługujących poszczególnym członkom rodziny;

charakteryzuje więzi łączące rodzinę;

podaje przykłady tradycji obowiązujących w jego rodzinie;

rysuje schemat drzewa genealogicznego swojej rodziny.

Uczeń:

definiuje pojęcia: „genealogia”, „drzewo genealogiczne”;

wyjaśnia znaczenie rodziny w życiu człowieka;

wyjaśnia znaczenie pamiątek rodzinnych jako źródeł informacji o przeszłości rodziny;

wyraża opinię na temat potrzeby kultywowania tradycji i gromadzenia pamiątek rodzinnych.

 

Uczeń:

na podstawie informacji zawartych w tekście rysuje drzewo genealogiczne.

 

 

 

W mojej szkole

 

społeczność szkolna, jej prawa i obowiązki

samorząd szkolny

historia i tradycja szkoły

uprzejmość, sprawiedliwość i tolerancja jako przejawy zachowań pozytywnych

poszanowanie godności i odmienności kolegów

konflikty międzyludzkie i sposoby ich rozwiązywania

Uczeń:

wskazuje elementy łączące zespół klasowy (np. wiek, wspólne lekcje, wychowawca);

wymienia elementy tradycji własnej szkoły;

wskazuje uprzejmość i koleżeńskość jako zachowania konieczne dla dobrego funkcjonowania zespołu klasowego.

Uczeń:

podaje przykłady działań samorządu szkolnego;

na podanych przykładach wskazuje zachowania świadczące o poszanowaniu godności i odmienności innych;

uzasadnia konieczność przestrzegania zasad koleżeństwa i przyjaźni.

Uczeń:

wyjaśnia, kto tworzy społeczność szkolną;

wyjaśnia zasady funkcjonowania samorządu szkolnego;

podaje przykłady działań samorządu w swojej szkole;

podaje przykłady konfliktów między ludźmi i proponuje spo-soby ich rozwiązywania.

Uczeń:

charakteryzuje społeczność szkolną z uwzględnieniem swoich praw i obowiązków;

wyjaśnia, odwołując się do przykładów, na czym polega postępowanie sprawiedliwe ;

wyjaśnia, w czym przejawia się uprzejmość i tolerancja.

Uczeń:

na podstawie samodzielnej analizy statutu szkoły przedstawia zasady funkcjonowania samorządu w swojej szkole.

 

Jestem częścią społeczeństwa

 

społeczeństwo jako forma zbiorowości

grupy społeczne i zasady przynależności do nich

praca i jej rola w życiu człowieka

Uczeń:

wymienia swoje zainteresowania;

podaje przykład grupy społecznej, do której należy;

określa na podanych przykładach pozytywne i negatywne zachowania.

 

Uczeń:

definiuje pojęcie „społeczeństwo”;

podaje dziedzinę wiedzy lub umiejętności, które rozwijają się pod wpływem własnych zainteresowań;

określa swoją przynależność do grup społecznych.

 

Uczeń:

definiuje pojęcie „grupa społeczna”;

uzasadnia konieczność przestrzegania przyję-tych norm współżycia w najbliższym otoczeniu;

opisuje różne grupy społeczne, wskazując ich role w społe-czeństwie;

wyjaśnia znaczenie pracy w życiu człowieka.

Uczeń:

wskazuje zainteresowania jako płaszczyznę kontaktów i wymiany doświadczeń z rówieśnikami.

 

 

Uczeń:

wskazuje, przytaczając odpowiednie argumenty, osiągnięcia współczesnej cywilizacji jako efekt pracy minionych pokoleń.

 

Moja mała ojczyzna

 

mała ojczyzna – społeczność historia i kultura

formy upamiętniania przeszłości małej ojczyzny

 

Uczeń:

nazywa i pokazuje na mapie region i województwo, w którym mieszka;

wymienia przykłady zabytków architektury i przyrody swojego regionu.

 

 

Uczeń:

opisuje położenie geograficzne swojej miejscowości;

w kilku zdaniach prezentuje atrakcje turystyczne małej ojczyzny;

wymienia nazwy miejscowości w najbliższej okolicy.

Uczeń:

prezentuje swoją małą ojczyznę, uwzględniając tradycję historyczno--kulturową;

zbiera i prezentuje informacje o rozmaitych formach upamiętniania postaci i wydarzeń z przeszłości małej ojczyzny.

Uczeń:

charakteryzuje elementy kultury regionalnej stanowiące o jej odrębności, np. strój, gwara, potrawy;

wyjaśnia, na czym polega wkład kultury regionalnej w rozwój kultury polskiej;

przedstawia problemy społeczno-gospodarcze małej ojczyzny.

Uczeń:

na podstawie wiadomości z różnych źródeł  charakteryzuje dokonania postaci z regionu, które przyczyniły się do jego rozwoju.

 

Samorząd lokalny

 

władze lokalne – zakres działań i sposób ich powoływania

 

Uczeń:

wskazuje na planie miejscowości siedzibę władz lokalnych;

wymienia nazwisko wójta (burmistrza lub prezydenta);

podaje jeden przykład działań władz lokalnych.

Uczeń:

wyjaśnia pojęcie „władza lokalna”;

wymienia przedstawicieli władzy lokalnej;

wyjaśnia zasady powoływania władz lokalnych;

podaje przykład działań podejmowanych przez władzę lokalną w swojej miejscowości.

 

Uczeń:

wymienia i nazywa władze lokalne, używając pojęć: „rada miasta” „lub gminy”, „wójt” („burmistrz”
 lub „prezydent”);

omawia przykłady działań samorządu lokalnego z własnego terenu.

 

Uczeń:

wymienia zakres działań władz lokalnych.

 

Uczeń:

wyjaśnia, dlaczego istnienie samorządu terytorialnego jest ważne dla rozwoju społeczeństwa demokratycznego.

 

Moja ojczyzna – Polska

 

Polska – położenie, obszar, granice, kraje sąsiednie

symbole, święta narodowe Polski, miejsca pamięci narodowej

ludność Polski – mniejszości narodowe i etniczne, miejsca największych skupisk Polaków na świecie

zróżnicowanie regionalne Polski

Uczeń:

wskazuje na mapie Europy Polskę;

nazywa główne rzeki Polski (Wisłę, Odrę, Wartę) i pokazuje je na mapie;

wskazuje na mapie Morze Bałtyckie i góry (Tatry);

wymienia pełną nazwę państwa polskiego;

wymienia i nazywa polskie symbole;

recytuje słowa hymnu państwowego;

wymienia święta narodowe (3 maja, 
11 listopada).

 

Uczeń:

wyjaśnia pojęcie „symbole narodowe”;

wyjaśnia pochodzenie nazwy „Polska”, nawiązując do legendarnych początków państwa;

wymienia i wskazuje na mapie Europy państwa sąsiadujące z Polską;

omawia położenie geograficzne Polski;

wymienia mniejszości narodowe i etniczne żyjące w Polsce;

wymienia przykłady miejsc pamięci narodowej (np. Grób Nieznanego Żołnierza).

 

Uczeń:

wyjaśnia pojęcie „naród”;

wyjaśnia symbolikę polskich barw narodowych;

wskazuje na mapie i opisuje główne regiony Polski;

nazywa i pokazuje na mapie krainy geograficzno-historyczne Polski;

nazywa wydarzenia historyczne, które upamiętniają polskie święta narodowe.

 

 

Uczeń:

wyjaśnia, na czym polega zróżnicowanie regionalne Polski;

wymienia miejsca największych skupisk Polaków na świecie;

wymienia mniejszości narodowe i etniczne;

charakteryzuje więzi łączące naród;

uzasadnia konieczność poszanowania symboli narodowych;

wyjaśnia rolę, jaką symbole narodowe pełnią w życiu narodów;

wskazuje miejsce pamięci w swojej okolicy i opowiada o wydarzeniach, które ono upamiętnia.

Uczeń:

wyjaśnia okoliczności powstania hymnu państwowego;

wskazuje postacie historyczne wzmiankowane w hymnie i wydarzenia z jakimi są one związane;

przygotowuje prezentację miejsc pamięci narodowej z własnego regionu i przedstawia ją w klasie lub tworzy portfolio.

 

Moje państwo – Rzeczpospolita Polska

 

Polska krajem demokratycznym

najwyższe organy władzy w Polsce

konstytucja dokumentem określającym prawa i obowiązki obywateli

Uczeń:

wymienia imię i nazwisko urzędującego premiera i prezydenta RP;

wskazuje konstytucję jako najważniejszy dokument w państwie.

Uczeń:

wyjaśnia pojęcie „demokracja”;

wymienia organy władzy w Rzeczypospolitej Polskiej: parlament, prezydent, rząd, sądy.

 

Uczeń:

wyjaśnia pojęcie „konstytucja”;

wyjaśnia zasady wyborów władz w Polsce.

 

 

Uczeń:

podaje przykłady praw i obowiązków obywateli Rzeczypospolitej Polskiej;

samodzielnie dokonuje interpretacji fragmentu tekstu Konstytucji RP.

Uczeń:

przedstawia zakres obowiązków najwyższych organów władzy w Polsce.

 

Legendy o początkach państwa polskiego

 

 

pochodzenie nazwy Polska, jej herbu i barw narodowych

Legenda formą popularyzacji wiedzy o przeszłości

Uczeń:

z pomocą nauczyciela opowiada legendę O Lechu, Czechu i Rusie.

z pomocą nauczyciela opowiada legendę O Popielu i Piaście oraczu.

 

 

Uczeń:

wyjaśnia pojęcie „legenda”;

wyjaśnia pochodzenie nazwy Gniezno;

wymienia dawną nazwę określającą Polaków (Lechici).

wskazuje na mapie miejscowości wymienione w legendach

 

Uczeń:

samodzielnie opowiada legendy O Lechu, Czechu i Rusie i O Popielu i Piaście oraczu;

rozpoznaje cechy charakterystyczne legendy;

wskazuje na mapie współczesnych sąsiadów Polski.

Uczeń:

wyjaśnia związek legendy z symbolami państwa polskiego.

wyjaśnia w oparciu o legendę pochodzenie nazwy pierwszej polskiej dynastii.

 

 

Uczeń:

samodzielnie przygotowuje prezentację o historii godła polskiego

lub

samodzielnie przygotowuje prezentację o legendarnych początkach państwa polskiego.

Unia Europejska

 

Unia Europejska organizacją państw Europy

państwa członkowskie Unii Europejskiej

symbolika Unii Europejskiej

Polska krajem członkowskim Unii Europejskiej.

Uczeń:

rozpoznaje symbole Unii Europejskiej: flagę i hymn;

na podstawie mapy wymienia państwa członkowskie Unii Europejskiej.

 

Uczeń:

wyjaśnia pojęcia: „Unia Europejska”, „euro”;

wyjaśnia cel powstania Unii Europejskiej.

 

Uczeń:

określa daty: powstania UE (1993 r.) i przyjęcia Polski do UE (2004 r.).

 

Uczeń:

wymienia najważniejsze instytucje UE i charakteryzuje ich zadania.

 

Uczeń:

opowiada na podstawie wiadomości z różnych źródeł o uczestnictwie Polski we wspólnocie europejskiej i prezentuje przykłady konkretnych działań wyrażając na ten temat własną opinię.

 

Problemy ludzkości w XXI wieku

 

problemy ludzkości w XXI wieku

skutki działalności człowieka

działania pomocowe podejmowane przez państwa i organizacje pozarządowe

 

Uczeń:

wymienia przykłady problemów ludzkości w XXI wieku;

wymienia przykłady działań pomocowych, które są podejmowane przez państwa lub organizacje pozarządowe.

 

 

Uczeń:

wymienia organizacje działające na rzecz ludzi potrzebujących pomocy (np. Polski Czerwony Krzyż, Polska Akcja Humanitarna, fundacje) i wskazuje cel ich działalności;

opowiada o przejawach nędzy na świecie.

 

Uczeń:

wyjaśnia na przykładach przyczyny i następstwa konfliktów zbrojnych na świecie;

uzasadnia potrzebę wspólnych międzynarodowych działań.

 

Uczeń:

formułuje własną opinię o działaniach pomocowych podejmowanych przez państwa lub organizacje pozarządowe;

wyjaśnia konieczność niesienia pomocy potrzebującym, rozpoczynając działania od najbliższego środowiska.

 

Uczeń:

definiuje pojęcia: „organizacja humanitarna”, „Powszechna Deklaracja Praw Człowieka”, „terroryzm”;

rozumie wagę 
i znaczenie istnienia „Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka”;

potrafi zinterpretować na podstawie tekstu źródłowego („Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka”) prawa człowieka zawarte 
w tym dokumencie.

 

Czym zajmuje się historia?

 

historia nauką o przeszłości

historia nauką badającą przyczyny i skutki ważnych wydarzeń

elementy kształtujące historię

praca historyka

 

 

Uczeń:

definiuje pojęcia: „historia”, „historycy”;

wyjaśnia, czym zajmuje się historia.

 

Uczeń:

wyjaśnia, kto tworzy historię.

 

Uczeń:

przedstawia elementy kształtujące historię: ważne wydarzenia, działalność wybitnych jednostek, praca przeszłych pokoleń;

wyjaśnia zadania historyków.

 

Uczeń:

wskazuje korzyści, jakie daje dobra znajomość historii;

wyjaśnia konieczność zbadania przyczyn i skutków wydarzeń historycznych dla zrozumienia przeszłości.

 

Uczeń:

wskazuje osiągnięcia współczesnej cywilizacji (podaje konkretne przykłady)jako efekt pracy minionych pokoleń.

 

Źródła historyczne i ich rodzaje

 

źródła historyczne i ich podział

przykłady źródeł historycznych

archeologia nauką wspomagającą badania historyczne

 

 

Uczeń:

wyjaśnia pojęcia: „źródła historyczne”;

wymienia przykłady źródeł historycznych.

 

Uczeń:

wyjaśnia pojęcie „archeologia”;

przedstawia podział źródeł historycznych;

podaje przykłady źródeł materialnych i pisanych.

 

Uczeń:

wyjaśnia znaczenie źródeł historycznych dla poznania przeszłości.

 

Uczeń:

uzasadnia konieczność dotarcia do wszelkich możliwych źródeł w celu dobrego i obiektywnego poznania przeszłości;

przedstawia znaczenie badań archeologicznych dla poznania przeszłości.

 

Uczeń:

wskazuje podobieństwa i różnice między zakresem badań historyków i archeologów.

 

Chronimy ślady przeszłości

 

zabytki i ich rodzaje

zadania muzeów

różnorodne formy ochrony zabytków

 

Uczeń:

wyjaśnia pojęcia: „zabytek, muzeum”;

wskazuje muzeum jako podstawową formę ochrony zabytków;

przedstawia najważniejsze zasady zachowania się w muzeum (1–2 przykłady).

 

Uczeń:

wyjaśnia pojęcie: „biblioteka”;

wymienia najważniejsze instytucje ochrony zabytków (muzeum, biblioteka);

wyjaśnia konieczność właściwego zachowania się w muzeum;

przedstawia zasady poprawnego zachowania się w instytucjach chroniących zabytki.

Uczeń:

przedstawia zadania muzealnictwa (gromadzenie, przechowywanie, konserwacja zabytków, organizacja wystaw);

wyjaśnia konieczność ochrony zabytków.

 

Uczeń:

definiuje pojęcia: „skansen”, „archiwum”;

wymienia różnorodne formy ochrony zabytków.

 

Uczeń:

sporządza własną listę najpiękniejszych polskich zabytków.

 

Jak zmierzyć czas?

 

sposoby mierzenia czasu dawniej i współcześnie

jednostki pomiaru czasu

dawne i współczesne przyrządy służące do mierzenia czasu

 

 

Uczeń:

wyjaśnia pojęcia: „zegar”, „kalendarz”;

wymienia jednostki pomiaru czasu zegarowego i kalendarzowego;

wskazuje na ilustracji dawne i współczesne przyrządy służące do mierzenia czasu.

 

Uczeń:

wymienia sposoby mierzenia czasu dawniej i współcześnie;

nazywa i wskazuje na ilustracji dawne i współczesne przyrządy służące do mierzenia czasu.

 

Uczeń:

wyjaśnia potrzebę mierzenia czasu;

czyta ze zrozumieniem tekst źródłowy i odpowiada na związane z nim pytania.

 

Uczeń:

wskazuje i wyjaśnia związek między obserwacją przyrody a powstaniem zegarów i kalendarzy;

charakteryzuje sposoby określania czasu minionych wydarzeń w dalekiej przeszłości (przed wynalezieniem kalendarza i zegarów).

 

Uczeń:

wyszukuje z różnych źródeł informacje o dawnych kalendarzach (np. egipskim) i prezentuje je w wybranej przez siebie formie.

 

Ery, tysiąclecia i wieki, czyli czas w historii

 

zasady określania czasu minionych wydarzeń (czasy przed naszą erą, czasy naszej ery) według kalendarza chrześcijańskiego;

„era”, „epoka” „wiek”, „tysiąclecie” – pojęcia i ich zakres

obliczanie upływu czasu wydarzeń

chronologiczne porządkowanie wydarzeń

 

Uczeń:

wyjaśnia pojęcia: 
„wiek”, „tysiąclecie”;

wyjaśnia znaczenie skrótów: p.n.e. i  n.e.;

określa wiek podanego wydarzenia;

zapisuje określony wiek cyfrą rzymską.

 

Uczeń:

wyjaśnia pojęcia: „era”, „taśma chronologiczna”, „oś czasu”;

wskazuje narodziny Chrystusa jako wydarzenie określające podział czasu na czasy p.n.e. i n.e.;

zaznacza na taśmie chronologicznej podane wydarzenia.

Uczeń:

wskazuje wydarzenie starsze i młodsze;

oblicza upływ czasu między podanymi wydarzeniami w zakresie naszej ery lub czasów przed naszą erą.

 

Uczeń:

wyjaśnia pojęcie „chronologia”;

porządkuje podane wydarzenia według chronologii;

wyjaśnia fakt, że podział czasu jest podziałem umownym.

 

Uczeń:

oblicza upływ czasu między wydarzeniem sprzed naszej ery a wydarzeniem, które miało miejsce w czasach naszej ery (wie, że w historii nie ma roku 0).

 

Początki ludzkości

 

czas i miejsce pojawienia się pierwszych ludzi

warunki życia najstarszych przodków człowieka

dokonania pierwszych ludzi

koczowniczy i osiadły tryb życia

 

Uczeń:

wskazuje Afrykę Środkową jako miejsce pojawienia się pierwszych ludzi;

nazywa sposoby zdobywania pożywienia przez pierwszych ludzi (zbieractwo, myślistwo);

podaje 1–2 przykłady mieszkań najstarszych przodków człowieka.

 

Uczeń:

wyjaśnia pojęcia: koczowniczy i osiadły tryb życia;

charakteryzuje warunki życia pierwszych ludzi;

wyjaśnia, w jaki sposób pierwsi ludzie wzniecali ogień;

wyjaśnia wpływ umiejętności wzniecania ognia na warunki życia pierwszych ludzi;

wskazuje przejście do osiadłego trybu życia jako najważniejsze osiągnięcie pierwszych ludzi.

Uczeń:

wyjaśnia pojęcie „prehistoria”;

wymienia narzędzia używane przez pierwszych ludzi;

wymienia najważniejsze osiągnięcia pierwszych ludzi życia (tkactwo, garncarstwo, uprawa roli);

odczytuje informacje zawarte w materiale ilustracyjnym.

 

Uczeń:

wskazuje wpływ osiągnięć pierwszych ludzi na zmiany w warunkach ich  życia;

wyjaśnia wagę przejścia z koczowniczego do osiadłego trybu życia dla warunków życia ludzi.

 

Uczeń:

wyszukuje i prezentuje informacje na temat osad prehistorycznych.

 

Pierwsze cywilizacje

 

powstanie pierwszych cywilizacji

rola wielkich rzek  w życiu najstarszych cywilizacji

społeczny podział pracy

Uczeń:

wymienia najstarsze cywilizacje (podaje przykład np. Egipt);

wskazuje miejsca powstania pierwszych cywilizacji posługując się wyrażeniem „wielkie rzeki”;

wskazuje rzekę Nil jako jedną z rzek, nad którą powstały pierwsze cywilizacje.

 

Uczeń:

wskazuje na mapie położenie geograficzne Mezopotamii i Egiptu;

zaznacza na taśmie chronologicznej czas powstania najstarszych cywilizacji (3500 r. p.n.e.);

wyjaśnia, dlaczego pierwsze państwa powstały nad wielkimi rzekami (podaje jeden argument np. wylewy wielkich rzek).

Uczeń:

definiuje pojęcie „państwo”;

nazywa i wskazuje na mapie rzeki, nad którymi leżały Egipt  i Mezopotamia;

wyjaśnia rolę wielkich rzek w funkcjonowaniu pierwszych państw;

wymienia grupy społeczne państw starożytnych.

 

Uczeń:

definiuje pojęcie „cywilizacje”;

wyjaśnia sposób funkcjonowania systemów nawadniających;

przedstawia zajęcia grup społecznych w państwach starożytnych;

wyjaśnia, na czym polegał społeczny podział pracy.

Uczeń:

wyjaśnia i uzasadnia znaczenie pracy w życiu najstarszych społeczeństw.

 

Wynalezienie pisma. Zaczyna się historia

 

wynalezienie pisma i jego znaczenie

rodzaje pisma

materiał pisarski

znaczenie umiejętności czytania i pisania

 

 

Uczeń:

definiuje pojęcie „pismo”;

określa czas wynalezienia pisma;

nazywa materiał, na którym pisano, podaje przynajmniej jeden przykład.

Uczeń:

wymienia rodzaje pisma (klinowe, obrazkowe i alfabetyczne);

zaznacza rok 3500 r. p.n.e. na taśmie chronologicznej;

nazywa materiał, na którym pisano.

Uczeń:

nazwa i opisuje poznany materiał pisarski.

 

Uczeń:

charakteryzuje poznane rodzaje pisma;

wyjaśnia znaczenie pisma dla poznania przeszłości i komunikowania się ludzi.

Uczeń:

przygotowuje prezentację na temat:Wynalezienie pisma czyli kiedy kończy się prehistoria a zaczyna historia”.

 

W Egipcie faraonów

 

warunki życia w starożytnym Egipcie;

władca Egiptu i zakres jego władzy

ludność starożytnego Egiptu, jej zajęcia i warunki życia

 

 

Uczeń:

wskazuje na mapie starożytny Egipt i rzekę Nil;

wyjaśnia pojęcie „faraon”.

Uczeń:

definiuje pojęcie „piramida”;

zaznacza na taśmie chronologicznej czas powstania starożytnego Egiptu (3000 r. p.n.e.);

wskazuje znaczenie Nilu dla funkcjonowania państwa egipskiego.

 

 

Uczeń:

wskazuje czas powstania starożytnego Egiptu;

charakteryzuje warunki naturalne starożytnego Egiptu;

wymienia grupy społeczne starożytnego Egiptu.

 

Uczeń:

przedstawia zajęcia grup społecznych starożytnego Egiptu;

opowiada o warunkach życia poszczególnych grup społecznych starożytnego Egiptu;

omawia pozycję faraona w społeczeństwie egipskim.

 

Uczeń:

wyszukuje i prezentuje informacje o słynnych władcach starożytnego Egiptu.

 

Droga Egipcjanina do wieczności

 

wierzenia starożytnych Egipcjan

najważniejsze bóstwa

i wyobrażenia o nich

piramidy – grobowce faraonów

 

Uczeń:

wyjaśnia pojęcie „wielobóstwo”;

przedstawia krótko wierzenia starożytnych Egipcjan.

 

Uczeń:

opisuje sposoby oddawania czci bogom;

wymienia najważniejsze bóstwa egipskie.

 

Uczeń:

opowiada, w jaki sposób Egipcjanie przedstawiali bogów;

wyjaśnia sposób budowy piramid;

wymienia (na podstawie ilustracji) narzędzia używane do budowy piramid.

 

Uczeń:

wyjaśnia pojęcia: „mumifikacja”, „mumia”, „sfinks”;

wyjaśnia przyczyny mumifikowania zwłok.

Uczeń:

przygotuje krótką informację o słynnych grobowcach lub piramidach egipskich.

 

W Atenach Peryklesa

 

położenie i warunki naturalne starożytnej Grecji

wygląd Aten w starożytności

władza w starożytnych Atenach

 

Uczeń:

wyjaśnia pojęcie „demokracja”;

wskazuje na mapie starożytną Grecję i Ateny;

opowiada o warunkach naturalnych starożytnej Grecji.

Uczeń:

wyjaśnia pojęcie „polis”;

opisuje wygląd Aten w czasach Peryklesa;

wymienia zajęcia mieszkańców Aten.

Uczeń:

wymienia zasługi Peryklesa dla rozwoju Aten;

wymienia czynniki jednoczące Greków w starożytności.

 

Uczeń:

omawia zasady funkcjonowania demokracji ateńskiej.

 

 

 

Uczeń:

wykorzystując informacje z różnych źródeł przygotowuje przewodnik po Atenach w czasach Peryklesa i przedstawia go we wskazanej formie.

 

W kręgu greckich wierzeń i filozofii

 

świątynie greckie miejscem kultu religijnego;

narodziny teatru greckiego i filozofii;

igrzyska sportowe i ich rola w życiu starożytnych Greków

 

Uczeń:

wymienia sposoby oddawania czci bogom (świątynie, igrzyska, teatr);

wymienia Olimpię jako miejsce rozegrania pierwszych igrzysk starożytnych;

wymienia sposoby nagradzania zwycięzców;

wskazuje na mapie Olimpię i Ateny;

 

Uczeń:

wyjaśnia pojęcie „igrzyska olimpijskie”;

wymienia dyscypliny sportowe rozgrywane podczas igrzysk;

opowiada o wyglądzie i sposobie prezentacji sztuk w teatrze greckim.

Uczeń:

określa datę pierwszych igrzysk olimpijskich i zaznacza ją na taśmie chronologicznej;

wyjaśnia, czym zajmowali się filozofowie.

Uczeń:

wskazuje podobieństwa i różnice pomiędzy igrzyskami w starożytności i dzisiaj (np. ubiór, dyscypliny, nagrody).

 

Uczeń:

wymienia dokonania starożytnych Greków w różnych dziedzinach;

przygotowuje prezentację na temat wierzeń Greków;

wymienia dzieła sztuki nawiązujące do tematyki mitologicznej;

opisuje, jak wierzenia wpływały na życie starożytnych Greków.

 

Od osady do imperium

 

 

 

 

położenie Rzymu i zajęcia mieszkańców

przyczyny rozwoju Rzymu

 

 

Uczeń:

wyjaśnia pojęcie „imperium”;

wskazuje na mapie Rzym, Morze Śródziemne;

wskazuje na mapie zasięg podbojów rzymskich;

wskazuje przyczyny sukcesów armii rzymskiej (podaje przynajmniej jeden argument).

 

Uczeń:

wyjaśnia pojęcie „legion”;

zaznacza na taśmie chronologicznej datę legendarnego założenia Rzymu (753 r. p.n.e.);

wskazuje na mapie Półwysep Apeniński, Tyber;

wymienia grupy społeczne starożytnego Rzymu;

wskazuje źródła sukcesów armii rzymskiej.

 

Uczeń:

omawia zajęcia poszczególnych grup społecznych;

charakteryzuje technikę wojenną Rzymian (posługując się nazwami machin).

 

Uczeń:

wyjaśnia pojęcie „łuk triumfalny”;

przedstawia przyczyny powstania imperium rzymskiego;

wyjaśnia słuszność twierdzenia, że Morze Śródziemne było wewnętrznym morzem Rzymian;

wyjaśnia, jak w Rzymie wykształciła się arystokracja.

 

Uczeń:

przedstawia postacie wybitnych wodzów rzymskich np. Juliusza Cezara.

 

Dokonania starożyt

nych Rzymian

 

dokonania Rzymian ułatwiające funkcjonowanie państwa i życie mieszkańców;

Rzymianie twórcami prawa;

łacina językiem Rzymian

 

Uczeń:

wymienia najważniejsze dokonania Rzymian, które ułatwiły funkcjonowanie państwa i życie mieszkańców (prawo, drogi, mosty, akwedukty).

 

Uczeń:

wyjaśnia pojęcia: „prawo”, „akwedukty”;

charakteryzuje najważniejsze dokonania Rzymian, które ułatwiły funkcjonowanie państwa i życie mieszkańców.

 

Uczeń:

opowiada o edukacji Rzymian przygotowującej do kariery urzędniczej;

wskazuje łacinę jako język Rzymian.

 

Uczeń:

wyjaśnia przydatność dokonań Rzymian dla funkcjonowania państwa i życia mieszkańców;

opowiada (posługując się ilustracją) o etapach budowy dróg w starożytnym Rzymie.

 

Uczeń:

wyjaśnia znaczenie osiągnięć prawniczych Rzymian dla prawa współczesnego;

podaje zapisy prawa rzymskiego wykorzystywane współcześnie.

 

Narodziny chrześcijaństwa

 

Izraelici, odmienność ich wiary w świecie starożytnym najważniej-sze zasady judaizmu

Jezus z Nazaretu i jego nauki

narodziny nowej religii i położenie jej wyznawców

rozprzestrzenianie się chrześcijaństwa

 

Uczeń:

wyjaśnia pojęcia: „chrześcijaństwo”, „Biblia”;

przedstawia osobę i nauki Jezusa z Nazaretu;

opisuje okoliczności narodzin chrześcijaństwa.

 

Uczeń:

wyjaśnia pojęcia: „apostoł” „Dekalog”;

zaznacza na taśmie chronologicznej wiek narodzin chrześcijaństwa;

wskazuje na mapie Palestynę i miasta związane z życiem i działalnością Jezusa z Nazaretu.

Uczeń:

wyjaśnia pojęcia: „Jahwe”, „judaizm”, „Mesjasz”, „Stary Testament”, „Nowy Testament”;

wyjaśnia, na czym polegała odmienność nauk Jezusa wobec religii Żydów;

opowiada o sytuacji chrześcijan w I–IV wieku.

Uczeń:

przedstawia najważniejsze zasady judaizmu;

wyjaśnia, dlaczego chrześcijaństwo wywodzi się z judaizmu.

 

Uczeń:

wskazuje czynniki łączące chrześcijaństwo i judaizm.

 

 

 

Roczny plan pracy dla klasy IV na 1 h

 

Dział programu

 

Temat lekcji

 

Zagadnienia

 

Wymagania podstawowe

 

 

Wymagania ponadpodstawowe

 

 

 

Odniesienie do podstawy programowej

 

Konieczne i podstawowe

Rozszerzające i dopełniające

 

ROZDZIAŁ I

 

Ja i moje otoczenie

1. Kim jestem?

 

waga narodzin dziecka dla rodziny i społeczeństwa

odmienność i niepowtarzalność każdego człowieka

różnorodne potrzeby każdego człowieka i sposoby ich zaspakajania

prawa dziecka we współczesnym świecie

 

Uczeń:

określa datę i miejsce swoich urodzin;

wymienia swoje zainteresowania, podaje umiejętności, które rozwijają się pod ich wpływem;

wymienia różne potrzeby człowieka i wskazuje te, których zaspokojenie jest niezbędne do życia;

z pomocą nauczyciela wymienia przykłady praw dziecka;

wymienia nazwę organizacji działającej na rzecz dzieci.

 

Uczeń:

wyjaśnia, dlaczego przyjście na świat dziecka jest ważnym wydarzeniem w życiu rodziny i społeczeństwa;

wyjaśnia, w czym wyraża się odmienność i niepowtarzalność każdego człowieka i tworzy na ten temat samodzielną krótką wypowiedź;

podaje przykłady różnorodnych potrzeb człowieka oraz sposoby ich zaspakajania;

rozróżnia i wymienia samodzielnie potrzeby podstawowe;

omawia wybrane prawa dziecka i podaje, gdzie można się zwrócić, gdy są one łamane;

wie, co to jest i czym zajmuje się UNICEF.

1.1

1.2

4.4

2. Ja i moja rodzina

 

rodzina i ród oraz więzi je łączące

prawa i obowiązki członków rodziny

genealogia nauką badającą związki pokrewieństwa

pamiątki i tradycja rodzinna

Uczeń:

zna i potrafi poprawnie posługiwać się pojęciami rodzina  i ród;

wymienia stopnie pokrewieństwa;

wymienia swych przodków do pradziadków włącznie;

wskazuje na przykładzie swojej rodziny lub innej stopnie pokrewieństwa;

z pomocą nauczyciela wymienia przykłady więzi łączących członków rodziny;

samodzielnie podaje przykłady obowiązków dziecka w rodzinie;

podaje przykłady pamiątek rodzinnych.

Uczeń:

wyjaśnia znaczenie rodziny w życiu człowieka oraz wskazuje przykłady praw i obowiązków przysługujących poszczególnym członkom rodziny;

charakteryzuje więzi łączące rodzinę;

wyraża opinię na temat kultywowania tradycji rodzinnej i gromadzenia pamiątek rodzinnych;

podaje przykłady tradycji przestrzeganych w jego rodzinie.

 

1.3

1.4

 

3. W mojej szkole

 

społeczność szkolna, jej prawa i obowiązki

samorząd szkolny

historia i tradycja szkoły

uprzejmość, sprawiedliwość i tolerancja jako przejawy zachowań pozytywnych

poszanowanie godności i odmienności kolegów

konflikty międzyludzkie i sposoby ich rozwiązywania

Uczeń:

opisuje swoją klasę jako grupę społeczną i wymienia łączące ją elementy (np. wiek, wspólne lekcje, wychowawca);

wymienia elementy tradycji własnej szkoły;

podaje przykłady działań samorządu szkolnego;

uzasadnia konieczność przestrzegania zasad koleżeństwa i przyjaźni;

na podanych przykładach wskazuje zachowania świadczące o poszanowaniu godności i odmienności innych.

Uczeń:

charakteryzuje społeczność szkolną z uwzględnieniem swoich praw i obowiązków;

wyjaśnia zasady funkcjonowania samorządu szkolnego i podaje przykłady jego działań w swojej szkole;

tłumaczy, odwołując się do przykładów, na czym polega postępowanie sprawiedliwe;

wyjaśnia, w czym przejawia się uprzejmość i tolerancja;

podaje przykłady konfliktów między ludźmi i proponuje sposoby ich rozwiązywania.

1.5

1.6

1.7

1.8

1.9

4. Jestem częścią społeczeństwa

 

społeczeństwo jako forma zbiorowości

grupy społeczne i zasady przynależności do nich

praca i jej rola w życiu człowieka

Uczeń:

definiuje pojęcie „grupa społeczna”;

określa swoją przynależność do grup społecznych;

wymienia swoje zainteresowania;

określa na podanych przykładach pozytywne i negatywne zachowania.

Uczeń:

uzasadnia konieczność przestrzegania przyjętych norm współżycia w najbliższym otoczeniu;

charakteryzuje zainteresowania jako płaszczyznę kontaktów i wymiany doświadczeń z rówieśnikami;

wyjaśnia znaczenie pracy w życiu człowieka i dostrzega jej społeczny podział;

opisuje różne grupy społeczne, wskazując ich role w społeczeństwie;

wskazuje osiągnięcia współczesnej cywilizacji jako efekt pracy minionych pokoleń.

5.1

5.2

Sprawdzamy wiedzę i umiejętności

 

Przypomnienie i utrwalenie poznanych pojęć i zagadnień.

 

 

 

 

Rozdział II

 

Moja ojczyzna

5. Moja mała ojczyzna

 

mała ojczyzna – społeczność, historia i kultura

formy upamiętniania przeszłości małej ojczyzny

Uczeń:

nazywa i pokazuje na mapie region 
i województwo, w którym mieszka;

wymienia przykłady zabytków architektury i przyrody lub określeń gwarowych ze swojego regionu;

zna nazwy miejscowości w najbliższej okolicy związane z lokalną tradycją.

Uczeń:

opisuje swoją małą ojczyznę, uwzględniając tradycję historyczno-kulturową i problemy społeczno-gospodarcze;

zbiera informacje o rozmaitych formach upamiętniania postaci i wydarzeń z przeszłości małej ojczyzny.

2.1

2.2

 

 

6. Samorząd lokalny

 

władze lokalne – zakres działań i sposób ich powoływania

 

Uczeń:

wskazuje na planie miejscowości siedzibę władz lokalnych;

wymienia nazwisko wójta (burmistrza lub prezydenta);

opowiada o sposobie powoływania władz lokalnych;

podaje przykłady działań władz lokalnych.

Uczeń:

wymienia i nazywa władze lokalne używając pojęć: „rada miasta” (lub „gminy”), „wójt” („burmistrz” lub „prezydent”);

wymienia zakres działań władz lokalnych;

podaje przykłady działań samorządu lokalnego z własnego terenu;

omawia sposób powoływania władz lokalnych.

2.3

 

7. Moja ojczyzna – Polska

 

Polska – położenie, obszar, granice, kraje sąsiednie

symbole, święta narodowe Polski, miejsca pamięci narodowej

ludność Polski – mniejszości narodowe i etniczne, miejsca największych skupisk Polaków na świecie

zróżnicowanie regionalne Polski

Uczeń:

wskazuje na mapie Europy Polskę i jej sąsiadów, omawia jej położenie geograficzne;

nazywa i pokazuje na mapie główne rzeki Polski (Wisłę, Odrę, Bug), Morze Bałtyckie, najważniejsze góry, wyżyny i niziny;

wymienia mniejszości narodowe i etniczne żyjące w Polsce.

Uczeń:

wskazuje na mapie i opisuje główne regiony Polski;

wyjaśnia, na czym polega zróżnicowanie regionalne Polski;

nazywa i pokazuje na mapie krainy geograficzno-historyczne Polski;

na wybranych przykładach opisuje kulturę i tradycje mniejszości narodowych i etnicznych żyjących w Polsce oraz wymienia miejsca największych skupisk Polaków na świecie.

3.2

 

8. Moje państwo – Rzeczpospolita Polska

 

Polska krajem demokratycznym

najwyższe organy władzy w Polsce

konstytucja dokumentem określającym prawa i obowiązki obywateli

Uczeń:

wymienia organy władzy w Rzeczypospolitej Polskiej: parlament, prezydent, rząd, sądy;

wyjaśnia pojęcie „demokracja”;

wymienia nazwisko urzędującego premiera 
i prezydenta RP;

wskazuje konstytucję jako najważniejszy dokument w państwie.

Uczeń:

wyjaśnia pojęcie „konstytucja”;

wyjaśnia zasady wyborów władz w Polsce;

podaje przykłady praw i obowiązków obywateli Rzeczypospolitej Polskiej;

samodzielnie dokonuje interpretacji fragmentu tekstu Konstytucji RP;

przedstawia zakres obowiązków najwyższych organów władzy w Polsce.

4.1

4.2

4.3

4.4

Legendy o początkach państwa polskiego

 

pochodzenie nazwy Polska, jej herbu i barw narodowych

legenda formą popularyzacji wiedzy o przeszłości

Uczeń:

z pomocą nauczyciela opowiada legendę O Lechu, Czechu i Rusie i legendę O Popielu i Piaście oraczu;

wyjaśnia pojęcie „legenda”;

wyjaśnia pochodzenie nazwy Gniezno 
i wskazuje je na mapie;

wymienia dawne nazwy określające Polaków (Lechici).

Uczeń:

samodzielnie opowiada legendę O Lechu, Czechu i Rusie i legendę O Popielu i Piaście oraczu;

rozpoznaje cechy charakterystyczne legendy;

wskazuje na mapie współczesnych sąsiadów Polski;

wyjaśnia na podstawie legendy pochodzenie nazwy pierwszej polskiej dynastii;

wyjaśnia związek legendy z symbolami państwa polskiego.

10.1

 

 

9. Unia Europejska

 

Unia Europejska organizacją państw Europy

państwa członkowskie Unii Europejskiej

symbolika Unii Europejskiej

Polska krajem członkowskim Unii Europejskiej

Uczeń:

rozpoznaje symbole Unii Europejskiej: flagę i hymn;

na podstawie mapy wymienia państwa członkowskie Unii Europejskiej;

wyjaśnia pojęcia: „Unia Europejska”, „euro”;

wyjaśnia cel powstania Unii Europejskiej.

Uczeń:

określa daty: powstania UE (1993 r.), przyjęcia Polski do UE (2004 r.);

wymienia najważniejsze instytucje UE i charakteryzuje ich zadania;

opowiada na podstawie wiadomości z różnych źródeł o uczestnictwie Polski we wspólnocie europejskiej,

prezentuje przykłady konkretnych działań i UE wyraża na ten temat własną opinię.

6.

 

10. Problemy ludzkości w XXI wieku

 

problemy ludzkości w XXI wieku

skutki działalności człowieka

działania pomocowe podejmowane przez państwa i organizacje pozarządowe

Uczeń:

wymienia przykłady problemów i zagrożeń ludzkości w XXI wieku;

wymienia przykłady form działań pomocowych podejmowanych przez państwa lub organizacje pozarządowe;

wymienia nazwę organizacji działającej na rzecz ludzi potrzebujących pomocy (np. Polski Czerwony Krzyż, Polska Akcja Humanitarna, fundacje).

Uczeń:

wyjaśnia na przykładach następstwa konfliktów zbrojnych na świecie;

uzasadnia potrzebę dbałości o ochronę środowiska;

przedstawia niesienie pomocy potrzebującym dzieciom jako główny cel działania wielu organizacji międzynarodowych;

uzasadnia potrzebę niesienia takiej pomocy;

definiuje pojęcie „organizacja humanitarna”;

formułuje własną opinię o działaniach pomocowych podejmowanych przez państwa lub organizacje pozarządowe.

7.5

7.4

 

Sprawdzamy wiedzę i umiejętności

 

 

Przypomnienie i utrwalenie poznanych pojęć i zagadnień.

 

 

 

 

Rozdział III

 

Wstęp do historii

11. Czym zajmuje się historia?

 

historia nauką o przeszłości

historia nauką badającą przyczyny i skutki ważnych wydarzeń

elementy kształtujące historię

praca historyka

Uczeń:

definiuje pojęcia: „historia”, „historycy”, „mapa”, „plan”;

wyjaśnia, czym zajmuje się historia;

wyjaśnia, kto tworzy historię.

Uczeń:

przedstawia elementy kształtujące historię: ważne wydarzenia, działalność wybitnych jednostek, praca przeszłych pokoleń;

wyjaśnia zadania historyków;

wskazuje osiągnięcia współczesnej cywilizacji jako efekt pracy minionych pokoleń;

wskazuje korzyści, jakie daje dobra znajomość historii.

8.1

8.2

 

12. Źródła historyczne i ich rodzaje

 

źródła historyczne i ich podział

przykłady źródeł historycznych

archeologia nauką wspomagającą badania historyczne

Uczeń:

definiuje pojęcia: „źródła historyczne”, „źródła materialne”, „źródła pisane”, „archeologia”;

przedstawia podział źródeł historycznych;

charakteryzuje źródła materialne i pisane oraz podaje ich przykłady.

Uczeń:

wyjaśnia znaczenie źródeł historycznych dla poznania przeszłości;

uzasadnia konieczność dotarcia do wszelkich możliwych źródeł w celu dobrego i obiektywnego poznania przeszłości;

przedstawia znaczenie badań archeologicznych dla poznania przeszłości.

8.3

 

13. Chronimy ślady przeszłości

 

zabytki i ich rodzaje

zadania muzeów

różnorodne formy ochrony zabytków

Uczeń:

definiuje pojęcia: „zabytek”, „muzeum”, „biblioteka”;

wymienia podstawowe formy ochrony zabytków ( muzeum, biblioteka);

przedstawia zasady zachowania się w muzeum.

Uczeń:

definiuje pojęcia: „skansen”, „archiwum”;

wymienia różnorodne formy ochrony zabytków (muzeum, biblioteka, archiwum, skansen);

przedstawia zadania muzeów (gromadzenie, przechowywanie, konserwacja zabytków, organizacja wystaw);

wyjaśnia konieczność ochrony zabytków.

8.3

 

14. Jak zmierzyć czas?

 

sposoby mierzenia czasu dawniej i współcześnie

jednostki pomiaru czasu

dawne i współczesne przyrządy służące do mierzenia czasu

Uczeń:

definiuje pojęcia: „zegar”, „kalendarz”;

wymienia sposoby mierzenia czasu dawniej i współcześnie;

wymienia jednostki pomiaru czasu zegarowego i kalendarzowego;

nazywa i wskazuje na ilustracji dawne i współczesne przyrządy służące do mierzenia czasu.

Uczeń:

wyjaśnia potrzebę mierzenia czasu;

wskazuje i wyjaśnia związek między obserwacją przyrody a powstaniem zegarów i kalendarzy;

charakteryzuje sposoby określania czasu minionych wydarzeń w dalekiej przeszłości (przed wynalezieniem kalendarza i zegarów);

czyta ze zrozumieniem tekst źródłowy i odpowiada na związane z nim pytania.

 

15. Ery, tysiąclecia i wieki, czyli czas w historii

 

zasady określania czasu minionych wydarzeń (czasy przed naszą erą, czasy naszej ery) według kalendarza chrześcijańskiego;

„era”, „epoka” „wiek”, „tysiąclecie” – pojęcia i ich zakres

obliczanie upływu czasu wydarzeń

chronologiczne porządkowanie wydarzeń

Uczeń:

definiuje pojęcia: „wiek”, „era”, „tysiąclecie, „taśma chronologiczna” („oś czasu”);

wyjaśnia znaczenie skrótów: p.n.e. i n.e.;

określa wiek podanego wydarzenia;

zapisuje określony wiek cyfrą rzymską;

wskazuje narodziny Chrystusa jako wydarzenie określające podział czasu na czasy p.n.e. i czasy n.e.;

zaznacza na taśmie chronologicznej podane wydarzenia.

Uczeń:

definiuje pojęcie „chronologia”;

oblicza upływ czasu między podanymi wydarzeniami w zakresie naszej ery lub czasów przed naszą erą;

wskazuje wydarzenie starsze i młodsze;

porządkuje podane wydarzenia według chronologii;

wyjaśnia, dlaczego podział czasu jest podziałem umownym.

 

Sprawdzamy wiedzę i umiejętności

 

Przypomnienie i utrwalenie poznanych pojęć i zagadnień.

 

 

 

 

Rozdział IV

 

Początki ludzkości i pierwsze cywilizacje

16. Początki ludzkości

 

czas i miejsce pojawienia się pierwszych ludzi

warunki życia najstarszych przodków człowieka

dokonania pierwszych ludzi

koczowniczy i osiadły tryb życia

Uczeń:

definiuje pojęcia: „koczowniczy i osiadły tryb życia”, „prehistoria”;

wskazuje Afrykę Środkową jako miejsce pojawienia się pierwszych ludzi;

charakteryzuje warunki życia pierwszych ludzi;

wyjaśnia, w jaki sposób pierwsi ludzie wzniecali ogień;

wyjaśnia wpływ umiejętności wzniecania ognia na warunki życia pierwszych ludzi;

wskazuje przejście do osiadłego trybu życia jako najważniejsze osiągnięcie pierwszych ludzi.

Uczeń:

wymienia narzędzia używane przez pierwszych ludzi;

wymienia najważniejsze osiągnięcia pierwszych ludzi i wskazuje ich wpływ na zmiany w warunkach życia (tkactwo, garncarstwo, uprawa roli, hodowla);

wyjaśnia wpływ przejścia od koczowniczego do osiadłego trybu życia na warunki życia ludzi;

odczytuje informacje zawarte w materiale ilustracyjnym.

 

17. Pierwsze cywilizacje

 

powstanie pierwszych cywilizacji

rola wielkich rzek w życiu najstarszych cywilizacji

społeczny podział pracy

 

Uczeń:

wymienia najstarsze cywilizacje i wskazuje ich położenie geograficzne (Mezopotamia, Egipt);

zaznacza na taśmie chronologicznej czas powstania najstarszych cywilizacji (3500 r. p.n.e.);

wyjaśnia, dlaczego pierwsze państwa powstał nad wielkimi rzekami.

Uczeń:

definiuje pojęcia: „państwo”, „cywilizacje”;

nazywa i wskazuje na mapie rzeki, nad którymi leżały Egipt i Mezopotamia;

wyjaśnia sposób funkcjonowania systemów nawadniających;

wyjaśnia rolę wielkich rzek w funkcjonowaniu pierwszych państw;

wymienia grupy społeczne państw starożytnych i przedstawia ich zajęcia;

wyjaśnia, na czym polegał społeczny podział pracy.

 

18. Wynalezienie pisma. Zaczyna się historia

 

wynalezienie pisma i jego znaczenie

rodzaje pisma

materiał pisarski

znaczenie umiejętności czytania i pisania

Uczeń:

definiuje pojęcie „pismo”;

wymienia rodzaje pisma (klinowe, obrazkowe i alfabetyczne);

wskazuje czas wynalezienia pisma i zaznacza rok 3500 r. p.n.e. na taśmie chronologicznej;

nazywa materiał, na którym pisano.

Uczeń:

wymienia poznane rodzaje pisma i je charakteryzuje;

nazwa i opisuje poznany materiał pisarski;

wyjaśnia znaczenie pisma dla poznania przeszłości i komunikowania się ludzi.

9.1

 

 

19. W Egipcie faraonów

 

warunki życia w starożytnym Egipcie;

władca Egiptu i zakres jego władzy

ludność starożytnego Egiptu, jej zajęcia i warunki życia

Uczeń:

definiuje pojęcia: „faraon”, „piramida”;

zaznacza na taśmie chronologicznej podany czas powstania starożytnego Egiptu (3000 r. p.n.e.);

wskazuje na mapie starożytny Egipt i rzekę Nil;

wyjaśnia znaczenie Nilu dla funkcjonowania państwa egipskiego;

wymienia grupy społeczne starożytnego Egiptu.

Uczeń:

wskazuje czas powstania starożytnego Egiptu;

charakteryzuje warunki naturalne starożytnego Egiptu;

przedstawia zajęcia grup społecznych starożytnego Egiptu;

opowiada o warunkach życia poszczególnych grup społecznych starożytnego Egiptu;

omawia pozycję faraona w społeczeństwie egipskim.

 

20. Droga Egipcjanina do wieczności

 

wierzenia starożytnych Egipcjan

najważniejsze bóstwa 
i wyobrażenia o nich

piramidy – grobowce faraonów

Uczeń:

definiuje pojęcie „wielobóstwo”;

przedstawia wierzenia starożytnych Egipcjan;

opisuje sposoby oddawania czci bogom;

wymienia najważniejsze bóstwa egipskie

Uczeń:

definiuje pojęcia: „sfinks”, „mumifikacja”, „mumia”;

opowiada, w jaki sposób Egipcjanie przedstawiali bogów;

wyjaśnia przyczyny mumifikowania zwłok;

wyjaśnia sposób budowy piramid;

wymienia (na podstawie ilustracji) narzędzia używane do budowy piramid.

 

Sprawdzamy wiedzę i umiejętności

 

Przypomnienie i utrwalenie poznanych pojęć i zagadnień.

 

 

 

 

Rozdział V

 

Fundamenty Europy

 

21. W Atenach Peryklesa

 

położenie i warunki naturalne starożytnej Grecji

wygląd Aten w starożytności

władza w starożytnych Atenach

Uczeń:

wyjaśnia pojęcia: „demokracja”, „polis”;

wskazuje na mapie starożytną Grecję  i Ateny;

opowiada o warunkach naturalnych starożytnej Grecji;

opisuje wygląd Aten w czasach Peryklesa;

wymienia zajęcia mieszkańców Aten.

Uczeń:

wymienia zasługi Peryklesa dla rozwoju Aten;

wymienia czynniki jednoczące Greków w starożytności;

omawia zasady funkcjonowania demokracji ateńskiej wykorzystując informacje z różnych źródeł;

przygotowuje przewodnik po Atenach w czasach Peryklesa.

9.2

 

22. W kręgu greckich wierzeń i filozofii

 

świątynie greckie miejscem kultu religijnego

narodziny teatru greckiego i filozofii

igrzyska sportowe i ich rola w życiu starożytnych Greków

Uczeń:

wyjaśnia pojęcia: „igrzyska olimpijskie”

wymienia sposoby oddawania czci bogom (świątynie, igrzyska,teatr);

wymienia Olimpię jako miejsce rozegrania pierwszych igrzysk starożytnych;

wymienia sposoby nagradzania zwycięzców;

wskazuje na mapie Olimpię i Ateny;

wymienia dyscypliny sportowe rozgrywane podczas igrzysk;

opowiada o wyglądzie i sposobie prezentacji przedstawień w teatrze greckim.

Uczeń:

określa datę pierwszych igrzysk olimpijskich i zaznacza ją  na taśmie chronologicznej;

wyjaśnia, czym zajmowali się filozofowie;

skazuje podobieństwa i różnice pomiędzy igrzyskami w starożytności i dzisiaj (np. ubiór , dyscypliny, nagrody);

wymienia dokonania starożytnych Greków w różnych dziedzinach.

9.2

 

 

23. Od osady do imperium

 

położenie Rzymu i zajęcia mieszkańców

przyczyny rozwoju Rzymu

Uczeń:

definiuje pojęcia: „imperium”, „legion”;

zaznacza na taśmie chronologicznej podaną datę legendarnego założenia Rzymu (753r. p.n.e.);

wskazuje na mapie Rzym, Półwysep Apeniński, Tyber, Morze Śródziemne;

wskazuje na mapie zasięg podbojów rzymskich;

wymienia grupy społeczne starożytnego Rzymu;

wskazuje źródła sukcesów armii rzymskiej.

Uczeń:

definiuje pojęcie „łuk triumfalny”;

przedstawia przyczyny powstania imperium rzymskiego;

wyjaśnia słuszność twierdzenia, że Morze Śródziemne było wewnętrznym morzem Rzymian;

omawia zajęcia poszczególnych grup społecznych;

wyjaśnia, jak w Rzymie wykształciła się arystokracja;

charakteryzuje technikę wojenną Rzymian (podaje nazwy machin).

 

24. Dokonania starożytnych Rzymian

 

dokonania Rzymian ułatwiające funkcjonowanie państwa i życie mieszkańców

Rzymianie twórcami prawa

łacina językiem Rzymian

Uczeń:

definiuje pojęcia: „prawo”, „akwedukty”;

wymienia najważniejsze dokonania Rzymian, które wpłynęły na funkcjonowania państwa i życie mieszkańców (prawo, drogi, mosty, akwedukty).

Uczeń:

wyjaśnia przydatność dokonań Rzymian dla funkcjonowania państwa i życia mieszkańców;

wyjaśnia znaczenie osiągnięć prawniczych Rzymian dla prawa współczesnego;

opowiada o edukacji Rzymian przygotowującej do kariery urzędniczej;

wskazuje łacinę jako język Rzymian;

opowiada (posługując się ilustracją) o etapach budowy dróg w starożytnym Rzymie.

9.3

 

25. Narodziny chrześcijaństwa

 

Izraelici, odmienność ich wiary w świecie starożytnym

najważniejsze zasady judaizmu

Jezus z Nazaretu i jego nauki

narodziny nowej religii i położenie jej wyznawców

rozprzestrzenianie się chrześcijaństwa

Uczeń:

definiuje pojęcia: „chrześcijaństwo”, „apostoł” , „Dekalog”, „Biblia”;

zaznacza na taśmie chronologicznej wiek narodzin chrześcijaństwa;

wskazuje na mapie Palestynę i miasta związane z życiem i działalnością Jezusa z Nazaretu;

przedstawia osobę i nauki Jezusa z Nazaretu;

przedstawia okoliczności narodzin chrześcijaństwa.

Uczeń:

definiuje pojęcia: „Jahwe”, „judaizm”, „Mesjasz”, „Stary Testament”, „Nowy Testament”;

przedstawia najważniejsze zasady judaizmu;

wyjaśnia, na czym polegała odmienność nauk Jezusa wobec religii Żydów powszechnie wyznawanej;

wyjaśnia, dlaczego chrześcijaństwo wywodzi się z judaizmu;

wskazuje czynniki łączące chrześcijaństwo i judaizm;

opowiada o sytuacji chrześcijan w I–IV wieku.

9.4

 

Sprawdzamy wiedzę i umiejętności

 

Przypomnienie i utrwalenie poznanych pojęć i zagadnień.

 

 

 

 

 

Wymagania na poszczególne oceny dla klasy V – 1 h

Temat
lekcji

Zagadnienia

Wymagania na poszczególne oceny

Ocena

dopuszczająca

Ocena

dostateczna

Ocena
dobra

Ocena
bardzo dobra

Ocena
celująca

Początek nowej epoki – średniowiecza

• upadek imperium rzymskiego

• życie ludzi na początku średniowiecza

• wzrost znaczenia Kościoła

• powstanie nowych państw w Europie

Uczeń:

• zna i zaznacza na taśmie chronologicznej datę upadku imperium rzymskiego – 476 r.;

• wskazuje upadek imperium rzymskiego jako początek nowej epoki – średniowiecza.

Uczeń:

• wyjaśnia przyczyny podziału imperium rzymskiego na części wschodnią i zachodnią;

• przedstawia przyczyny upadku starożytnego Rzymu;

• wyjaśnia pojęcie „barbarzyńcy”;

• posługując się mapą, wskazuje
i nazywa państwa barbarzyńskie powstałe na gruzach imperium rzymskiego;

• zna wpływ łaciny na powstanie języków romańskich.

Uczeń:

• wyjaśnia, jak doszło do powstania państw barbarzyńskich na gruzach imperium rzymskiego;

• opowiada o położeniu
ludności po upadku
imperium rzymskiego;

• wyjaśnia pojęcie „języki romańskie”
i podaje ich przykłady.

Uczeń:

• charakteryzuje zmiany, jakie zaszły w życiu ludzi na początku średniowiecza;

• wyjaśnia przyczyny rozszerzenia się chrześcijaństwa
w Europie;

• przedstawia rolę duchownych w państwach barbarzyńskich.

Uczeń:

• zbiera informacje na temat plemienia Wandalów
i wyjaśnia współczesne rozumienie pojęcia „wandal”.

Nasi przodkowie –Słowianie

• Słowianie, ich siedziby i zajęcia

• wierzenia Słowian

• obyczaje Słowian

• system plemienny

Uczeń:

• zaznacza VI w. – czas pojawienia się Słowian
w Europie – na taśmie chronologicznej;

• wymienia zajęcia Słowian;

• wymienia przykłady obrzędów słowiańskich, które przetrwały do dziś.

Uczeń:

• wyjaśnia pojęcie „plemię”;

• nazywa i wskazuje na mapie siedziby Słowian (tereny Europy Środkowo-Wschodniej);

• przedstawia wierzenia Słowian;

• podaje przykłady miejsc,
w których Słowianie czcili bogów.

Uczeń:

• wymienia grupy etniczne Słowian
i podaje przykłady współczesnych narodów do nich zaliczanych;

• wymienia więzi łączące członków jednego plemienia.

Uczeń:

• wyjaśnia pojęcie „wiec”;

• wymienia najważniejszych bogów słowiańskich i ich dziedziny opiekuńcze;

• wyjaśnia zasady funkcjonowania ustroju plemiennego.

Uczeń:

• zbiera informacje
i opowiada o dożynkach – obrzędzie słowiańskim, który przetrwał do dziś.

 

Mieszko twórcą państwa

• zjednoczenie plemion przez Polan

• Mieszko I władcą nowego państwa

• przyczyny chrztu Polski w 966 r.

• skutki i znaczenie chrztu Polski
 

Uczeń:

• zaznacza i zapisuje
na taśmie chronologicznej datę chrztu Polski – 966 r.;

• wskazuje wiek X jako czas panowania Mieszka I i zaznacza go na taśmie chronologicznej;

• wskazuje Mieszka I
jako pierwszego historycznego władcę Polski.

Uczeń:

• wyjaśnia pojęcie „dynastia”;

• wskazuje ród Piastów jako pierwszą polską dynastię panującą;

• wskazuje na mapie państwo Mieszka I, Gniezno i Poznań;

• na podstawie mapy wymienia plemiona zamieszkujące ziemie polskie w X w.;

• wskazuje na mapie tereny zamieszkałe przez plemię Polan;

• na podstawie mapy wymienia sąsiadów Polski za panowania Mieszka I.

Uczeń:

• wyjaśnia pojęcie „misja chrystianizacyjna”;

• wyjaśnia pochodzenie nazw „Polanie”
i „Polska”.

Uczeń:

• wskazuje przyczyny przyjęcia chrztu przez Mieszka I;

• wymienia korzyści płynące dla Polski z przyjęcia chrześcijaństwa.

Uczeń:

• wskazuje znaczenie przyjęcia chrześcijaństwa dla rozwoju państwa polskiego.

Bolesław Chrobry – pierwszy król Polski

• Bolesław Chrobry następcą Mieszka I

• cel i skutki misji
św. Wojciecha

• przyczyny i znaczenie zjazdu gnieźnieńskiego

• Bolesław Chrobry
i Otton III – bohaterowie zjazdu gnieźnieńskiego

• koronacja Bolesława Chrobrego w 1025 r.

Uczeń:

• wyjaśnia znaczenie przydomka „Chrobry”;

• zaznacza i zapisuje na taśmie chronologicznej datę zjazdu gnieźnieńskiego – 1000 r.;

• wskazuje bohaterów zjazdu gnieźnieńskiego – Bolesława Chrobrego
i Ottona III.

Uczeń:

• przedstawia krótko postać św. Wojciecha;

• opowiada historię zjazdu gnieźnieńskiego;

• wskazuje na mapie zasięg terytorialny państwa Bolesława Chrobrego.

Uczeń:

• zaznacza i zapisuje na taśmie chronologicznej daty misji św. Wojciecha (997 r.)
i koronacji Bolesława Chrobrego (1025 r.);

• przedstawia cel misji
św. Wojciecha;

• opowiada o przebiegu misji św. Wojciecha;

• wyjaśnia znaczenie koronacji Bolesława Chrobrego dla państwa polskiego;

• wskazuje na mapie
i nazywa tereny przyłączone do Polski przez Bolesława Chrobrego oraz miejscowość, w której powstało pierwsze
w Polsce arcybiskupstwo.

Uczeń:

• wyjaśnia przyczyny zjazdu gnieźnieńskiego;

• omawia decyzje
ogłoszone na zjeździe gnieźnieńskim
i ich znaczenie;

• wyjaśnia znaczenie utworzenia w Polsce arcybiskupstwa.

Uczeń:

• ocenia panowanie Bolesława Chrobrego.

 


 

Temat
lekcji

Zagadnienia

Wymagania na poszczególne oceny

Ocena

dopuszczająca

Ocena

dostateczna

Ocena
dobra

Ocena
bardzo dobra

Ocena
celująca

Trud rządzenia

• władca – jego prawa
i obowiązki

• urzędnicy i ich zadania

• drużyna książęca i jej rola

• dwór książęcy (królewski)

• Gniezno pierwszą stolicą Polski

Uczeń:

• wskazuje Mieszka I
i Bolesława Chrobrego jako pierwszych władców Polski;

• zna tytuły pierwszych władców Polski – książę
i król;

• wskazuje Gniezno jako pierwszą stolicę Polski.

Uczeń:

• wyjaśnia pojęcie „drużyna książęca”;

• wyjaśnia zadania i znaczenie drużyny książęcej.

Uczeń:

• wymienia najważniejszych urzędników
książęcych (królewskich);

• wskazuje zadania rady monarszej.

Uczeń:

• wymienia prawa
i obowiązki władcy
w X–XII w.;

• omawia zadania najważniejszych urzędników książęcych (królewskich);

• opowiada krótko o życiu
dworu książęcego (królewskiego) w X–XII w.

Uczeń:

• przedstawia
i omawia uzbrojenie wojów konnych
i pieszych z początków średniowiecza.

Życie w Polsce pierwszych Piastów

• społeczeństwo polskie za pierwszych Piastów

• miejsca powstawania grodów

• wygląd, funkcja
i znaczenie grodów

• zajęcia mieszkańców grodu

• funkcja podgrodzi
i zajęcia ich mieszkańców

Uczeń:

• wyjaśnia pojęcia: „gród”, „podgrodzie”;

• wskazuje miejsca,
w których powstawały grody.

Uczeń:

• wyjaśnia pojęcie „danina”;

• wymienia grupy społeczne żyjące w Polsce X–XII w.;

• wskazuje na ilustracji elementy obronne grodu.

Uczeń:

• przedstawia zajęcia grup społecznych Polski
X–XII w.;

• przedstawia zadania niektórych osad
służebnych;

• wymienia mieszkańców grodu i podgrodzi;

• wskazuje zadania
(zajęcia) mieszkańców podgrodzi.

Uczeń:

• wyjaśnia pojęcie
„osady służebne”;

• przedstawia funkcje grodu;

• przedstawia
i charakteryzuje obowiązki poddanych wobec monarchy.

Uczeń:

• wymienia znane grody powstałe na terenie regionu.

Wśród zakonników

• powstawanie zgromadzeń zakonnych

• życie w klasztorze

• wygląd i zajęcia zakonników

• św. Franciszek z Asyżu

Uczeń:

• wyjaśnia pojęcie „klasztor”;

• charakteryzuje krótko św. Franciszka z Asyżu.

Uczeń:

• wyjaśnia pojęcia: „zakon”, „reguła zakonna”;

• opisuje wygląd zakonników;

• opowiada o życiu zakonnym używając pojęć: „modlitwa”, „praca”, „ubóstwo”.

Uczeń:

• wyjaśnia pojęcia:
„tonsura”, „habit”;

• przedstawia zajęcia zakonników.

Uczeń:

• wyjaśnia pojęcie
„benedyktyńska praca”;

• opowiada
o przygotowaniach
do ślubów zakonnych;

• wymienia przyrzeczenia ślubów zakonnych.

Uczeń:

• we wskazanej przez nauczyciela formie przedstawia
św. Franciszka z Asyżu
i nauki, jakie głosił.

 

Kazimierz Wielki dobrym gospodarzem

• Kraków siedzibą królewską

• polityka wewnętrzna Kazimierza Wielkiego

• założenie Akademii Krakowskiej

• uczta u Wierzynka

Uczeń:

• wskazuje na mapie Kraków i państwo Kazimierza Wielkiego;

• zaznacza na taśmie chronologicznej datę 1364 r.

Uczeń:

• umiejscawia w czasie panowanie Kazimierza Wielkiego
i zaznacza je na taśmie
chronologicznej;

• wskazuje na mapie państwo Kazimierza Wielkiego i wymienia państwa z nim
sąsiadujące;

• opowiada o panowaniu Kazimierza Wielkiego, wymieniając powstanie Akademii Krakowskiej i ucztę u Wierzynka.

Uczeń:

• wymienia przykłady działań Kazimierza Wielkiego prowadzące do wzmocnienia państwa polskiego (odpowiedź powinna uwzględniać następujące zagadnienia: pokojowa polityka zagraniczna, rozwój handlu i rzemiosła, kolonizacja, budownictwo obronne, Akademia Krakowska, uczta u Wierzynka).

Uczeń:

• próbuje ocenić panowanie króla Kazimierza Wielkiego;

• opowiada o uczcie
u Wierzynka;

• na podstawie ilustracji identyfikuje uczestników uczty u Wierzynka.

Uczeń:

• w oparciu o przykłady wyjaśnia powiedzenie: „Zastał Polskę drewnianą,
a zostawił murowaną”;

• wymienia zabytki regionu powstałe w czasach Kazimierza Wielkiego.

Na zamku rycerskim

• zamki obronne, ich funkcja i lokalizacja

• wygląd zamku – elementy obronne
i mieszkalne

• mieszkańcy zamku, ich zajęcia i rozrywki

• kodeks rycerski

• rycerze i ich powinności

• Zawisza Czarny wzorem średniowiecznego rycerza

 

Uczeń:

• w oparciu o ilustrację opowiada o życiu mieszkańców zamku
w średniowieczu;

• wskazuje elementy obronne zamku
i wyjaśnia ich funkcje
w czasie obrony.

 

Uczeń:

• opisuje wygląd średniowiecznego zamku;

• wymienia miejsca lokalizacji zamków;

• wymienia mieszkańców
zamku średniowiecznego;

• w oparciu o ilustrację opisuje strój rycerza;

• wymienia Zawiszę Czarnego jako wzór średniowiecznego rycerza.

 

Uczeń:

• wymienia elementy obronne zamku: fosa, most zwodzony, brama, mury obronne, wieże;

• wymienia cechy średniowiecznego rycerza;

• definiuje pojęcia: „kodeks rycerski”, „herb”;

• wyjaśnia funkcję średniowiecznych zamków;

• opisuje warunki życia mieszkańców zamku;

• przedstawia wzór rycerskiej postawy na przykładzie Zawiszy Czarnego.

Uczeń:

• wymienia zamki obronne regionu lub te, które widział lub zna;

• wyjaśnia zależność usytuowania zamków od ich funkcji obronnej;

• wymienia te cechy średniowiecznego rycerza, które mają charakter ponadczasowy.

 

Uczeń:

• wyjaśnia potrzebę naśladowania postaw rycerskich;

• wskazuje potrzebę ochrony zamków, jako pomników przeszłości.

 

 


 

Temat
lekcji

Zagadnienia

Wymagania na poszczególne oceny

Ocena

dopuszczająca

Ocena

dostateczna

Ocena
dobra

Ocena
bardzo dobra

Ocena
celująca

W średniowiecznym mieście

• powstawanie miast
w średniowieczu

• elementy obronne miast średniowiecznych

• wygląd i zabudowa średniowiecznego rynku

• miasta średniowieczne
a współczesne

Uczeń:

• na planie miasta wskazuje elementy obronne i rynek, odczytuje nazwy znajdujących się na rynku budowli;

• wymienia budynki znajdujące się przy rynku średniowiecznego miasta i omawia ich funkcje.

Uczeń:

• opowiada o powstawaniu miast w średniowieczu
i możliwościach ich lokowania;

• wymienia elementy obronne miasta, zapewniające bezpieczeństwo jego mieszkańcom;

• wyszukuje na planie miasta nazwy ulic, świadczące
o specjalnościach rzemieślniczych;

• opisuje wygląd średniowiecznego miasta, używając pojęć: „rynek”, „mury miejskie”, „brama miejska”.

Uczeń:

• wskazuje na ilustracji elementy obronne miejskiej zabudowy
i omawia ich funkcje.

Uczeń:

• definiuje pojęcia: „samorząd miejski”, „burmistrz”, „rajcy”, „rada miejska”; „ławnicy”;

• omawia miejsca
i sposoby lokowania średniowiecznego miasta, uwzględniając jego elementy obronne.

Uczeń:

• porównuje wygląd miasta w średniowieczu i miasta współczesnego;

• wymienia nazwy polskich miast powstałych
w średniowieczu.

Mieszkańcy średniowiecznego miasta

• mieszkańcy średniowiecznych miast i ich zajęcia

• cechy i ich zadania

• warunki życia mieszkańców średniowiecznego miasta

• czas wolny mieszkańców średniowiecznego miasta

Uczeń:

• wymienia mieszkańców średniowiecznego miasta;

• na podstawie ilustracji opisuje wygląd warsztatu rzemieślniczego.

Uczeń:

• definiuje pojęcie „cech”;

• opowiada o zajęciach kupców
i rzemieślników;

• wymienia nazwy specjalności średniowiecznych rzemieślników.

Uczeń:

• opowiada o sposobach spędzania czasu wolnego
przez mieszkańców średniowiecznych miast;

• na podstawie ilustracji opowiada o pracy średniowiecznych rzemieślników.

Uczeń:

• definiuje pojęcia: „mistrz cechowy”, „czeladnik”;

• ukazuje zróżnicowanie społeczne średniowiecz-
nego miasta;

• omawia warunki życia
i zajęcia jego mieszkańców;

• opowiada, jak wyglądała nauka zawodu
w średniowieczu:
od ucznia do mistrza cechowego.

Uczeń:

• wyjaśnia przyczyny zanikania współcześnie wielu specjalności rzemieślniczych.

 

Wieś w średniowieczu

• wygląd średniowiecznej wsi

• zajęcia mieszkańców wsi

• obowiązki chłopów wobec właściciela ziemi

• życie codzienne mieszkańców wsi

Uczeń:

• na podstawie ilustracji opisuje wygląd średniowiecznej wsi;

• opowiada o codziennej pracy mieszkańców wsi.

Uczeń:

• w oparciu o materiał ilustracyjny nazywa czynności wykonywane przez chłopów podczas prac polowych.

Uczeń:

• wymienia przykłady uprawianych roślin
i hodowanych zwierząt;

• podaje przykłady obowiązków chłopów wobec właścicieli wsi;

• opowiada o rozrywkach mieszkańców wsi.

Uczeń:

• omawia wygląd średniowiecznej wsi;

• wskazuje na ilustracji kościół, karczmę, młyn
i wyjaśnia ich rolę
w funkcjonowaniu wsi;

• opisuje warunki życia mieszkańców wsi;

• wymienia powinności chłopów wobec właścicieli wsi.

Uczeń:

• porównuje życie chłopa
z życiem rycerza
i mieszczanina;

• wymienia narzędzia używane podczas prac polowych i porównuje pracę chłopów
z pracą rolników współcześnie (zauważa znaczenie postępu cywilizacyjnego).

Trudne sąsiedztwo

• Krzyżacy na ziemiach polskich

• utworzenie państwa krzyżackiego i jego organizacja

• polityka Krzyżaków wobec sąsiadów

• zagarnięcie Pomorza Gdańskiego

Uczeń:

• opisuje wygląd rycerzy krzyżackich.

Uczeń:

• przedstawia przyczyny sprowadzenia Krzyżaków do Polski;

• wskazuje na mapie
Mazowsze, ziemię chełmińską Pomorze Gdańskie, państwo zakonne, Gdańsk, Malbork;

• zaznacza i zapisuje na taśmie chronologicznej rok 1226.

Uczeń:

• opowiada o okolicznoś-
ciach utworzenia państwa zakonnego;

• przedstawia politykę Krzyżaków wobec Polski;

• zaznacza i zapisuje na taśmie chronologicznej datę utraty przez Polskę Pomorza Gdańskiego – 1308 r.

Uczeń:

• przedstawia politykę prowadzoną przez Krzyżaków na podbitych terenach;

• wyjaśnia okoliczności zagarnięcia Pomorza Gdańskiego przez
Krzyżaków;

• wyjaśnia znaczenie Pomorza dla państwa polskiego.

Uczeń:

• przedstawia samodzielnie zebrane wiadomości na temat organizacji zakonu krzyżackiego.

Jadwiga Andegaweńska –

król Polski

• Jadwiga Andegaweńska królem Polski

• dwór Jadwigi i jej zasługi dla rozwoju kultury polskiej

• testament królowej Jadwigi

• kult św. Jadwigi

Uczeń:

• zaznacza na taśmie chronologicznej wiek XIV – czasy, w których
żyła Jadwiga Andegaweńska;

• charakteryzuje królową Jadwigę.

Uczeń:

• wymienia zasługi królowej Jadwigi dla kultury polskiej.

Uczeń:

• przedstawia okoliczności wstąpienia na tron Jadwigi Andegaweńskiej;

• opowiada o życiu dworu królowej Jadwigi.

Uczeń:

• nazywa, na podstawie schematu, związki pokrewieństwa między Jadwigą a ostatnimi Piastami;

• wyjaśnia, dlaczego Jadwiga Andegaweńska została uznana za świętą.

Uczeń:

• tworzy album „Dzieło królowej Jadwigi”,
poświęcony królowej Jadwidze i jej działalności.

Jadwiga i Jagiełło – unia polsko-litewska

• przyczyny unii polsko-
-litewskiej w Krewie

• Władysław Jagiełło królem Polski

• bitwa pod Grunwaldem w 1410 r.

Uczeń:

• zaznacza i zapisuje na taśmie chronologicznej daty unii w Krewie i bitwy pod Grunwaldem;

• wskazuje na mapie Królestwo Polskie, Wielkie Księstwo Litewskie, państwo zakonu krzyżackiego, Krewo, Grunwald.

Uczeń:

• wyjaśnia przyczyny unii polsko-litewskiej;

• opowiada o przyczynach
i skutkach bitwy pod Grunwaldem.

Uczeń:

• wyjaśnia pojęcie „unia personalna”;

• opowiada o przebiegu bitwy pod Grunwaldem.

Uczeń:

• opowiada o okolicznościach wstąpienia na tron Władysława Jagiełły;

• przedstawia zobowiązania Władysława Jagiełły podjęte w Krewie.

Uczeń:

• zbiera i przedstawia informacje o słynnych rycerzach, którzy brali udział w bitwie pod Grunwaldem.

 

Temat
lekcji

Zagadnienia

Wymagania na poszczególne oceny

Ocena

dopuszczająca

Ocena

dostateczna

Ocena
dobra

Ocena
bardzo dobra

Ocena
celująca

Wisłą do Gdańska

• odzyskanie Pomorza Gdańskiego

• wzrost znaczenia Wisły jako szlaku komunikacyjnego

• spław rzeczny

• rozkwit Gdańska i innych miast położonych na szlaku wiślanym

Uczeń:

• wskazuje na mapie Wisłę, Gdańsk i miasta położone na szlaku wiślanym;

• wymienia towary, którymi handlowano w Polsce w XV
i XVI wieku.

Uczeń:

• wyjaśnia pojęcia: „spichlerz”, „spław rzeczny”;

• wskazuje znaczenie Wisły jako szlaku komunikacyjnego.

Uczeń:

• wyjaśnia przyczyny ożywienia gospodarki polskiej po odzyskaniu Pomorza Gdańskiego;

• opowiada o funkcjonowa-
niu spławu rzecznego;

• wyjaśnia pojęcia: „szkuta”, „flisak”, „żuraw”, i posługuje się nimi.

Uczeń:

• przedstawia okoliczności odzyskania Pomorza Gdańskiego;

• przedstawia postanowienia pokoju w Toruniu 1466 r.

Uczeń:

• zbiera i przedstawia informacje o różnych jednostkach pływających, wykorzystywanych
w spławie rzecznym
w XVI wieku.

Z Kolumbem ku nieznanym brzegom

• średniowieczne wyobrażenia o Ziemi

• przyczyny odkryć geograficznych

• wielcy odkrywcy i ich wyprawy (Krzysztof Kolumb, Vasco da Gama, Ferdynand Magellan)

• skutki wielkich odkryć geograficznych dla Europy i Ameryki

Uczeń:

• definiuje pojęcia: „karawela”, „Nowy Świat” (patrz rozdział „Dwa światy”), „Indianie”, „broń palna”;

• wymienia odkrywców: Krzysztofa Kolumba, Ferdynanda Magellana, Vasco da Gamę;

• umieszcza w czasie
i w przestrzeni Krzysztofa Kolumba i jego pierwszą wyprawę.

Uczeń:

• opisuje odkrycie Krzysztofa Kolumba, używając pojęć: „karawela”, „Nowy Świat” (patrz rozdział „Dwa światy”), „Indianie”, „broń palna”.

Uczeń:

• wymienia następstwa wypraw odkrywczych dla Europy i Ameryki;

• wymienia nazwy towarów przywożonych z Nowego Świata do Europy (patrz rozdział „Dwa światy”).

Uczeń:

• wymienia przyczyny wielkich odkryć geograficznych;

• wymienia wynalazki
z dziedziny żeglugi, które umożliwiły dalekie wyprawy.

Uczeń:

• wyjaśnia przyczyny poszukiwania przez Europejczyków drogi morskiej do Indii;

• wskazuje na mapie kierunki podróży znanych odkrywców;

• wskazuje związek między wynalazkami
z dziedziny żeglugi a podejmowaniem dalekich wypraw;

• przedstawia osiągnięcia cywilizacji prekolumbijskich (patrz rozdział „Dwa światy”).

Narodziny nowej epoki

• renesans – nowe spojrzenie na świat

• ideał człowieka renesansu

• wynalezienie druku
i jego rola
w upowszechnianiu kultury

Uczeń:

• definiuje pojęcie „humanizm”;

• wymienia wybitnych przedstawicieli renesansu, m.in. Leonarda da Vinci, Michała Anioła;

• zaznacza na taśmie chronologicznej epokę renesansu;

• wskazuje Włochy jako kolebkę renesansu.

Uczeń:

• wymienia cechy człowieka renesansu;

• przedstawia poglądy głoszone przez humanistów.

Uczeń:

• opowiada o zmianach, jakie zaszły w życiu codziennym ludzi renesansu.

Uczeń:

• definiuje pojęcie „renesans” („odrodzenie”);

• charakteryzuje postawę człowieka renesansu;

• wyjaśnia, na czym polegało znaczenie wynalezienia nowej metody druku.

Uczeń:

• przedstawia osiągnięcia wybitnych postaci epoki
(Leonarda da Vinci,
Michała Anioła, Jana Gutenberga);

• opowiada o sposobie drukowania książek.

 

Renesansowy
Wawel Jagiellonów

• potomkowie Władysława Jagiełły

• drogi przenikania idei renesansu do Polski

• Wawel renesansową siedzibą królów Polski

• życie dworskie na Wawelu w okresie panowania ostatnich Jagiellonów

• zasługi ostatnich Jagiellonów dla rozwoju kultury polskiej

Uczeń:

• identyfikuje czasy renesansu w Polsce z okresem panowania władców z rodu Jagiellonów;

• opisuje życie dworskie na Wawelu w okresie panowania ostatnich Jagiellonów, używając pojęć: „dwór”, „komnata”, „arras”, „paź”.

Uczeń:

• na podstawie drzewa genealogicznego Jagiellonów wskazuje
i wyjaśnia stopnie pokrewieństwa w rodzinie.

Uczeń:

• wyjaśnia pojęcia: „dwór”, „komnata”, „arras”, „paź”;

• wskazuje renesansowy charakter siedziby królewskiej na Wawelu.

Uczeń:

• przedstawia drogi przenikania idei renesansowych do Polski;

• wyjaśnia pochodzenie
i znaczenie pojęcia „włoszczyzna”.

Uczeń:

• wymienia przykłady zmian wprowadzonych na dworze przez królową Bonę;

• przedstawia zasługi ostatnich Jagiellonów dla rozwoju kultury
w Polsce.

W pracowni
Mikołaja Kopernika

• Mikołaj Kopernik – człowiek renesansu

• odkrycie Kopernika – teoria heliocentryczna

• znaczenie odkrycia Kopernika

Uczeń:

• opowiada o życiu Mikołaja Kopernika, używając pojęć: „uczony”, „astronom”, „odkrycie naukowe”;

• opisuje i umieszcza w czasie odkrycie Mikołaja Kopernika.

Uczeń:

• definiuje pojęcie „astronom”;

• wskazuje na mapie miejscowości związane
z życiem i działalnością Mikołaja Kopernika: Toruń, Frombork, Kraków, Olsztyn.

Uczeń:

• wyjaśnia, co znaczy
powiedzenie: „Wstrzymał Słońce, ruszył Ziemię”.

Uczeń:

• definiuje pojęcie „teoria heliocentryczna”;

• przedstawia Mikołaja Kopernika jako polskiego uczonego czasów renesansu;

• wyjaśnienia istotę teorii heliocentrycznej.

Uczeń:

• w oparciu o materiał ilustracyjny opisuje narzędzia badawcze, wykorzystywane
w pracy uczonego;

• przedstawia znaczenie teorii heliocentrycznej dla rozwoju nauki.

Szlachta i król rządzą Rzecząpospolitą

• szlachta i jej zajęcia

• pozycja stanu szlacheckiego
w państwie

• sejm walny i sejmiki ziemskie

Uczeń:

• przedstawia zajęcia szlachty;

• na podstawie ilustracji przedstawia skład sejmu walnego.

Uczeń:

• wyjaśnia pojęcia: „sejm walny”, „sejmiki ziemskie”, „pospolite ruszenie”, „przywilej”;

• zna rycerskie pochodzenie stanu szlacheckiego;

• charakteryzuje obowiązki szlachcica wobec państwa;

• wymienia najważniejszych urzędników królewskich.

Uczeń:

• przedstawia zróżnicowanie w stanie szlacheckim;

• opowiada o położeniu szlachty;

• charakteryzuje zadania najważniejszych urzędników królewskich.

Uczeń:

• przedstawia najważniejsze przywileje szlacheckie;

• wskazuje wpływ przywilejów na wyjątkową pozycję szlachty w Polsce
XVI–XVII w.;

• wymienia decyzje podejmowanie na sejmie walnym;

• wyjaśnia rolę sejmików ziemskich
w funkcjonowaniu parlamentaryzmu
w XVI–XVII w.

Uczeń:

• porównuje parlamentaryzm Rzeczypospolitej
XVI–XVII w.
z parlamentaryzmem współczesnej Polski.

 

 

Temat
lekcji

Zagadnienia

Wymagania na poszczególne oceny

Ocena

dopuszczająca

Ocena

dostateczna

Ocena
dobra

Ocena
bardzo dobra

Ocena
celująca

W majątku szlacheckim

• folwark szlachecki

• gospodarcza działalność szlachty

• ustawy antychłopskie
i antymieszczańskie

• życie codzienne dworu szlacheckiego

Uczeń:

• wyjaśnia pojęcie „kmiecie”;

• wymienia najważniejsze pomieszczenia dworu szlacheckiego;

• wymienia najważniejsze rozrywki szlachty.

Uczeń:

• wyjaśnia pojęcia: „folwark”, „pańszczyzna”, „dwór”;

• przedstawia gospodarczą działalność szlachty;

• opowiada o edukacji dzieci szlacheckich.

Uczeń:

• wymienia najważniejsze zabudowania folwarku
i wskazuje ich funkcje;

• przedstawia funkcjonowanie folwarku szlacheckiego;

• wyjaśnia przyczyny
i sposoby powiększania majątków szlacheckich;

• opisuje wygląd dworku szlacheckiego.

Uczeń:

• opowiada o wyglądzie folwarku szlacheckiego;

• wyjaśnia przyczyny uchwalenia przez szlachtę ustaw antychłopskich i antymieszczańskich;

• wymienia najważniejsze ustawy wymierzone przeciw chłopom i mieszczanom;

• wyjaśnia wpływ ustaw antychłopskich i antymieszczańskich na położenie tych grup społecznych.

Uczeń:

• zbiera i przedstawia informacje
o narzędziach rolniczych używanych w produkcji rolnej
w XVI–XVII w.

W Rzeczypospolitej Obojga Narodów

• postanowienia unii lubelskiej

• pierwsza wolna elekcja

• skutki wolnych elekcji

• Warszawa nową stolicą kraju

Uczeń:

• definiuje pojęcie „unia”;

• wskazuje na mapie Rzeczpospolitą Obojga Narodów;

• wymienia dwóch pierwszych królów elekcyjnych w Polsce;

• wskazuje  na mapie państwa, z których pochodzili Henryk Walezy i Stefan Batory.

Uczeń:

• wyjaśnia przyczyny zawarcia unii realnej
w Lublinie;

• wskazuje na mapie Warszawę i wymienia króla Zygmunta III Wazę jako władcę, który uczynił ją stolicą kraju.

Uczeń:

• opisuje, w jaki sposób wybierano króla, używając pojęć: „koronacja” (patrz rozdział „W blasku królewskiej korony”), „elekcja”, „pole elekcyjne”.

Uczeń:

• zaznacza na taśmie chronologicznej daty: 1569 r. i 1573 r., oraz identyfikuje je
z unią lubelską i pierwszą wolną elekcją;

• omawia sytuację geopolityczną Rzeczypospolitej po zawarciu unii lubelskiej;

• w oparciu o analizę mapy wyjaśnia powody przeniesienia stolicy
z Krakowa do Warszawy.

Uczeń:

• przedstawia przyczyny wolnych elekcji
i wyjaśnia zasady ich przeprowadzania;

• opisuje skutki wolnych elekcji.

 

W czasach potopu szwedzkiego
w XVII wieku

• najazd Szwedów na Polskę (1655–1660)

• postawa społeczeństwa w czasie najazdu szwedzkiego

• obrona Jasnej Góry

• Stefan Czarniecki bohaterem czasów potopu szwedzkiego

• skutki wojen ze Szwedami

Uczeń:

• w oparciu o analizę mapy wymienia przyczyny wojen polsko-szwedzkich.

Uczeń:

• sytuuje w czasie
i omawia wydarzenia potopu szwedzkiego,
uwzględniając obronę Częstochowy i postaci Stefana Czarnieckiego oraz ojca Augustyna Kordeckiego.

Uczeń:

• omawia przyczyny wojen ze Szwecją;

• przedstawia najważniejsze wydarzenia potopu szwedzkiego.

Uczeń:

• przedstawia zasięg najazdu szwedzkiego w 1655 r.
i postawy polskiej szlachty;

• omawia skutki wojen ze Szwecją;

• wyjaśnia, dlaczego najazd Szwedów nazwano „potopem”.

Uczeń:

• charakteryzuje postawy społeczeństwa polskiego wobec najeźdźcy, ze szczególnym naciskiem na postać Stefana Czarnieckiego jako symbolu patriotycznej postawy.

Wyprawa wiedeńska Jana III Sobieskiego

• Turcy zagrożeniem dla Polski i Europy

• wojny Rzeczypospolitej z Turcją w XVII w.

• odsiecz wiedeńska Jana III Sobieskiego

• skutki wojen XVII w.

Uczeń:

• sytuuje w czasie wyprawę wiedeńską Jana III Sobieskiego i zaznacza rok 1683 na taśmie chronologicznej;

• wskazuje na mapie Rzeczpospolitą, Turcję, Austrię, Wiedeń.

Uczeń:

• wyjaśnia pojęcia: „oblężenie”, „odsiecz”, „sułtan”, „husaria”;

• wskazuje przyczyny zagrożenia tureckiego dla Polski i Europy;

• opisuje wyprawę wiedeńską Jana III Sobieskiego.

Uczeń:

• wyjaśnia pojęcie
„janczar”;

• posługując się ilustracją, porównuje uzbrojenie janczara i husarza;

• wskazuje na mapie Chocim i wyjaśnia znaczenie zwycięstwa chocimskiego dla Polski i hetmana Sobieskiego.

Uczeń:

• opowiada o wojnach Rzeczypospolitej z Turcją
w XVII w.;

• przedstawia skutki wojen XVII w. dla położenia Rzeczypospolitej.

Uczeń:

• zbiera i prezentuje informacje o innych bitwach (rozegranych podczas wojen z Turcją) i dowódcach wojsk polskich.

 

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z HISTORII

                Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie szkolne

 

POZIOM WYMAGAŃ KONIECZNYCH (ocena dopuszczająca)

- uczeń pamięta najważniejsze postacie, pojęcia, elementarne fakty historyczne i datuje je z dokładnością do jednego stulecia,

- umie przedstawić i rozumie przyczyny najważniejszego wydarzenia,

- porządkuje fakty w układzie chronologicznym,

- umie opisać treść, ilustrację, model, zabytek,

- umie odszukać na mapie miejsca najważniejszych wydarzeń,

- prowadzi zeszyt przedmiotowy,

- posiada sporo braków w opanowaniu materiału,

- ma trudności w rozwiązaniu problemów,

- jest bierny, ale swoją postawą stwarza szansę na uzupełnienie braków.

 

POZIOM WYMAGAŃ PODSTAWOWYCH (ocena dostateczna)

- uczeń posiada kompetencje określone w poziomie wymagań koniecznych,

- sytuuje wydarzenia w czasie (pamięta daty) i w przestrzeni (wykorzystuje mapę),

- rozumie proste związki przyczynowo-skutkowe,

- umie wykorzystać podstawowe źródła wiedzy o przeszłości, wyciąga proste wnioski,

- zdaje sobie sprawę z wpływu przeszłości na teraźniejszość,

- umie przeprowadzić selekcję informacji w podręczniku, przedstawić rekonstrukcję wydarzeń, faktów w postaci planu, opisu (ustnie lub pisemnie),

- umie pod kierunkiem nauczyciela zredagować notatkę (opisową, graficzną),

- rozróżnia podstawowe typy źródeł informacji historycznej,

- ma trudności z komunikowaniem, chętniej buduje proste odpowiedzi,

najchętniej treści historyczne wykorzystuje w zależności od własnych zainteresowań i potrzeb.

 

POZIOM WYMAGAŃ ROZSZERZAJĄCYCH (ocena dobra)

- uczeń posiada kompetencje określone w poziomach wymagań koniecznych i podstawowych,

- rozumie znaczenie faktów, rolę postaci, związki i zależności między wydarzeniami, faktami,

- dostrzega dynamikę zmian w przeszłości,

- umie samodzielnie pracować z mapą (np. porównywać wydarzenia, określać ich zasięg, istotę) oraz konstruować wnioski i oceny,

- umie analizować treści podręcznika i na tej podstawie konstruować własne wnioski, oceny, sądy o faktach, ludziach, wydarzeniach,

- próbuje uzasadniać historyczne wnioski, oceny, sądy,

-umie pod kierunkiem nauczyciela dokonać selekcji informacji z różnych źródeł wiedzy historycznej, np. tekstu źródłowego, ilustracji, obrazu, filmu historycznego,

- umie samodzielnie zredagować notatkę,

- wchodzi w role (kreacje), chętnie pracuje na lekcji.

 

POZIOM WYMAGAŃ DOPEŁNIAJĄCYCH (ocena bardzo dobra)

- posiada kompetencje określone w poziomach wymagań koniecznych, podstawowych i dopełniających,

- uczeń wykazuje się wiedzą określoną wymaganiami programowymi (pamięta daty faktów, wydarzeń, zjawisk i je same, postacie, pamięta i rozumie pojęcia, zależności między dziejami Polski a powszechnymi),

- umie formułować i przedstawiać (argumentować) własne opinie, sądy,

- samodzielnie umiejscawiać zjawiska i procesy historyczne w czasie i przestrzeni,

- umie operować pojęciami, porządkować fakty chronologicznie i problemowo,

-dostrzega ciągłość i zmienność w różnych formach życia społecznego (państwo, przemiany w gospodarce, strukturze społecznej, religii, obyczajach, sztuce),

- podejmuje i wykonuje zadania o charakterze dobrowolnym, aktywnie uczestniczy w pracy na lekcji, zawsze jest do niej przygotowany.

- umie opisywać zrekonstruowaną rzeczywistość ustnie i pisemnie, wskazuje podobieństwa i różnice między faktami i wydarzeniami,

- jest aktywny, poszukujący, samodzielny.

 

POZIOM WYMAGAŃ TWÓRCZYCH (ocena celująca)

- uczeń posiada kompetencje określone w poziomach wymagań koniecznych, podstawowych, dopełniających i rozszerzających,

- rozwija własne zainteresowania historyczne,

- umie organizować pracę swoją i innych, chętnie bierze odpowiedzialność za realizację różnych działań

- jest poszukujący, samodzielny, wykazuje się inicjatywą, podejmuje z własnej woli różne zadania, pomaga innym,

- współpracuje z nauczycielem w przygotowaniu zajęć opartych na twórczym rozwiązywaniu problemów,

- osiąga sukcesy w konkursach historycznych,

- potrafi wykorzystywać nabytą wiedzę na lekcjach innych przedmiotów, w ścieżkach przedmiotowych.

 

Sprawdziany pisemne przygotowywane są zawsze w oparciu o wiadomości zawarte w podręczniku i zeszycie ćwiczeń; zwłaszcza należy zwrócić uwagę na treści wyróżnione w tabelkach lub tłustym drukiem oraz opatrzone podpisem „Zapamiętaj”. 90% procent trafnych odpowiedzi (punktów) to jest ocena bdb, od 75% ocena dobra. 50% (+1)  dostateczna. Aby uzyskać ocenę dopuszczającą należy zdobyć przynajmniej 30% punktów.

Ocena za zeszyt (zadania domowe, tj. ich staranność, poprawność merytoryczna i ortograficzna) ma także wpływ na końcową (semestralną lub roczną) ocenę.

Kartkówki są formą sprawdzenia bieżącego przygotowania ucznia i jego systematyczności. Obejmują zakres najwyżej 1-2 poprzednich lekcji.

Krótkie odpowiedzi ustne („z ławki”) spełniają podobną funkcję jak kartkówki i

I mogą być oceniane plusami lub minusami, które przeliczane są na ocenę. Trzy plusy to bdb, trzy minusy to nast.

Dłuższe odpowiedzi ustne (przy tablicy) obejmują większą część materiału i są oceniane zgodnie z podanymi powyżej wymaganiami.